Na drie vogelgriepuitbraken in korte tijd heeft staatssecretaris Silvio Erkens op 28 oktober opnieuw een landelijke ophok- en afschermplicht ingesteld. Daarmee herhaalt zich een inmiddels vertrouwd patroon. In oktober 2025 werd eveneens een landelijke ophokplicht ingevoerd, die pas op 11 juni 2026 volledig werd opgeheven. Bijna acht maanden moesten veel kippen binnenblijven.

Het kabinet wil van deze jaarlijks terugkerende maatregelen af. Daarom wordt gewerkt aan een plan om vaccinatie tegen vogelgriep verplicht te stellen voor legkippen. Met vaccinatie moet de kans op besmettingen en grootschalige ruimingen afnemen.

Vaccinatiepilot loopt tot 2027

Nederland is in 2025 begonnen met een praktijkproef waarbij kuikens op een pluimveebedrijf worden gevaccineerd. De proef loopt tot begin 2027. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de vaccinatie zelf, maar vooral naar het opsporen van eventuele besmettingen en de gevolgen voor de handel in eieren en pluimveeproducten.

Het gebruikte vaccin is in 2023 al goedgekeurd door de Europese Commissie. De eieren van de gevaccineerde kippen worden voorlopig uitsluitend in Nederland verkocht. Verschillende handelspartners buiten de Europese Unie stellen namelijk voorwaarden aan de import van producten van gevaccineerd pluimvee.

Juist deze handelsbelemmeringen vormen een belangrijke hindernis voor grootschalige vaccinatie. Een plotselinge invoering zou volgens het ministerie tot aanzienlijke logistieke en economische problemen kunnen leiden.

Geen garantie op einde ophokplicht

Vaccinatie betekent overigens niet dat het vogelgriepvirus verdwijnt. Wilde vogels kunnen het virus blijven verspreiden en ook gevaccineerde dieren zijn niet onder alle omstandigheden altijd volledig beschermd. Monitoring, hygiënemaatregelen en mogelijk tijdelijke ophokverplichtingen blijven daarom noodzakelijk.

Bovendien richt het huidige kabinetsplan zich op legkippen. Voor andere pluimveecategorieën biedt dat voorlopig nog geen volledige oplossing.

Staatssecretaris Erkens wil eind 2026 een plan van aanpak naar de Tweede Kamer sturen. Daarmee komt een structurele vaccinatiestrategie dichterbij, maar een concrete invoeringsdatum ontbreekt nog.

Het volgende vogelgriepseizoen begint mogelijk al voordat grootschalige vaccinatie volledig is ingevoerd. Wel lijkt de jaarlijkse afhankelijkheid van ophokken voor het eerst een serieus alternatief te krijgen.