Nieuwsgrazer
Abonneren
Alleen in deze browser bewaard. Log in om je startpagina overal te hebben.
Mohammad Mustafa at COP31 in Antalya, Turkey (November 12, 2026)
Beeld: Xuthoria / Wikimedia Commons

Klimaattop mislukt: geen verbetering concurrentiepositie Europese boeren

De klimaattop COP31 in het Turkse Antalya is mislukt. Ruim 190 landen bereikten geen akkoord over een slotverklaring. Over de toekomst van fossiele brandstoffen en de financiering van klimaatmaatregelen kwamen ze er niet uit. Ook voor de landbouw is de uitkomst teleurstellend, want op deze top moest blijken hoe de speelvelden voor boeren zoveel mogelijk gelijk gehouden kunnen worden.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

Onze eigen EU-klimaatcommissaris, Wopke Hoekstra noemde de top zondag 'evident mislukt'. De EU weigerde in te stemmen met een slotverklaring waarin fossiele brandstoffen niet eens werden genoemd. Saudi-Arabië en Rusland verzetten zich juist tegen afspraken over het afbouwen van olie, gas en steenkool. Daarnaast vinden ontwikkelingslanden dat rijke landen te weinig bijdragen aan de kosten, terwijl die historisch verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de uitstoot. Eerdere afspraken blijven gelden, maar de internationale samenwerking heeft een flinke klap gekregen.

Geen internationale koers voor landbouw

Op deze top liep ook het internationale werkprogramma voor landbouw en voedselzekerheid af, de Sharm el-Sheikh Joint Work on Agriculture and Food Security uit 2022. Het programma helpt landen klimaatmaatregelen te koppelen aan voedselproductie. Het gaat daarbij om minder uitstoot, maar ook om de gevolgen van droogte, overstromingen, hitte en waterschaarste voor boeren.

Volgens de World Farmers' Organisation liepen de onderhandelingen over voortzetting in de eerste week al vast. Verder dan het voornemen om in 2027 weer verder te praten kwamen de onderhandelaars niet. Hoe landbouw een plaats krijgt in de klimaatonderhandelingen, blijft daardoor onduidelijk.

Europese regels blijven, concurrentie wordt lastiger

Voor Nederlandse boeren verandert er voorlopig niets. De Europese klimaatdoelen en het bestaande landbouw- en milieubeleid blijven van kracht. De EU heeft klimaatneutraliteit in 2050 wettelijk vastgelegd. Ook de landbouw moet daaraan bijdragen, onder meer door minder methaan en lachgas uit te stoten en door ander energiegebruik en bodembeheer.

Landbouwproducten worden wereldwijd verhandeld. Als onze Europese boeren meer kosten maken voor klimaatdoelen dan buitenlandse concurrenten, verslechtert de concurrentiepositie significant. Ook buiten Europa wordt in duurzame landbouw geïnvesteerd, maar zonder internationaal akkoord is het moeilijker om een gelijk speelveld te creëren.

Strengere regels betekent vaak minder productie, maar niet automatisch minder uitstoot

Als strengere regels de Europese productie verminderen, verdwijnt de vraag naar voedsel niet. Gaat die productie naar landen met een hogere uitstoot per kilogram product, dan valt de klimaatwinst kleiner uit. In sommige gevallen stijgt de mondiale uitstoot zelfs. Dit heet carbon leakage.

Of dat gebeurt, hangt af van onder meer de efficiëntie van buitenlandse producenten, transportafstanden, veranderingen in landgebruik en het gedrag van consumenten. Voor het klimaat telt uiteindelijk de wereldwijde uitstoot, niet alleen die binnen Europa.

Wel meer aandacht voor voedselzekerheid

In Antalya werd de Turquoise Nexus Initiative gepresenteerd, met steun van onder meer de FAO. Het initiatief wil voedselzekerheid, waterbeheer en klimaatbeleid beter met elkaar verbinden. Landbouw wordt dan niet alleen beoordeeld op uitstoot, maar ook op voedselproductie en aanpassing aan het klimaat. Denk aan efficiënter watergebruik, bedrijven die beter bestand zijn tegen droogte en overstromingen, en financiering.

In januari 2027 wordt het initiatief voorgelegd binnen het FAST-samenwerkingsverband. Het is geen bindend akkoord en levert boeren niet automatisch geld op. Wel laat het zien dat voedselzekerheid en klimaatadaptatie steeds belangrijker worden.

Wat betekent dit voor boeren?

Nederlandse boeren krijgen door het mislukken van COP31 geen vrijstelling van bestaande regels. Op langere termijn groeit wel de druk op Europese politici om klimaatbeleid ook te beoordelen op concurrentiekracht en voedselzekerheid. Tegelijk moeten landbouwbedrijven zich blijven voorbereiden op droogte, wateroverlast en andere gevolgen van klimaatverandering.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

Nog geen reacties. Wat vind jij hiervan? Deel je ervaring of stel een vraag.

Hakblok
De veehouderij ligt nu zelf op het hakblok Beeld: AIDEPCUL / Wikimedia Commons

Overheid wil 1 op de 3 boerenbedrijven opofferen, zonder de stikstofdoelen te halen

Tot 30 procent van de Nederlandse veehouderijen dreigt te verdwijnen als gevolg van de stikstofplannen van het kabinet-Jetten. Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR), uitgevoerd in opdracht van de overheid. Daar staat tegenover dat zelfs bij volledige uitvoering van de plannen het stikstofprobleem niet wordt opgelost. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijft het overgrote deel van de kwetsbare natuurgebieden in 2035 op papier overbelast.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

De Wageningse onderzoekers verwachten dat 10 tot 30 procent van de veehouders op termijn besluit het bedrijf te beëindigen vanwege de nieuwe maatregelen. De investeringen die nodig zijn om aan de strengere eisen te voldoen, zijn voor veel ondernemers financieel niet haalbaar. Dat geldt zelfs wanneer zij gebruikmaken van de beschikbare subsidies.

Vooral middelgrote familiebedrijven komen hierdoor onder zware druk te staan. Grotere bedrijven hebben vaak meer financiële mogelijkheden om te investeren, terwijl kleinere bedrijven soms al extensiever werken of aanvullende inkomsten hebben.

Het gevolg is dat het stikstofbeleid de schaalvergroting in de veehouderij verder aanjaagt. Er komen minder boerenbedrijven, maar de bedrijven die overblijven worden gemiddeld groter.

De stikstofdoelen worden sowieso niet gehaald

Opvallend is dat deze ingrijpende herstructurering van de landbouw niet betekent dat Nederland daarmee van het stikstofslot komt.

Het PBL concludeerde in september dat de kabinetsplannen weliswaar tot een forse vermindering van de stikstofuitstoot leiden, maar onvoldoende zijn om de overbelasting van kwetsbare natuur volledig weg te nemen.

Zelfs als het kabinet zijn emissiedoelen haalt, zouden in 2035 slechts 14 van de ongeveer 120 stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden niet langer overbelast zijn. In de overige gebieden blijft de stikstofbelasting boven de kritische grens, al neemt de overbelasting wel iets af.

Slechts 5 procent voldoet al aan de eisen

Uit een steekproef onder melkveehouders blijkt dat momenteel slechts 5 procent van de bedrijven al aan de toekomstige eisen van het kabinet voldoet. Voor de overige bedrijven zijn aanpassingen noodzakelijk.

Daarvoor is geld nodig. Veel geld. Het kabinet heeft ongeveer 20 miljard euro beschikbaar voor regelingen en subsidies waarmee veehouders kunnen verduurzamen, omschakelen of stoppen.

De gevolgen voor de nationale economie blijven volgens Wageningen relatief beperkt. De toegevoegde waarde van het totale agrocomplex zou met maximaal 4 procent dalen en de werkgelegenheid met maximaal 5 procent.

Maar achter deze percentages gaan duizenden boerenfamilies schuil die voor de keuze staan om fors te investeren, hun bedrijf ingrijpend te veranderen of definitief te stoppen.

Minder boeren, maar nog steeds onzekerheid

Daar komt bij dat de vergunningverlening nog altijd niet is opgelost. PAS-melders en interimmers wachten op juridische zekerheid, terwijl ook andere ondernemers niet weten welke investeringen hun bedrijf daadwerkelijk toekomstbestendig maken.

Wageningen waarschuwt dat deze onzekerheid investeringen in emissiereductie juist kan afremmen.

Het kabinet kiest ondertussen voor een beleid dat grote gevolgen heeft voor de structuur van de Nederlandse landbouw, zonder dat vaststaat wanneer de beloofde ruimte voor vergunningverlening daadwerkelijk ontstaat.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

4 reacties
  • C

    Cvroegejr@online.nl ·

    Oud nieuws,ze zijn al jaren bezig om deze sector ten gronde te helpen,heeft totaal niets met stikstof te maken,ze willen in de toekomst de gronden hebben waar…

  • K

    Kars ·

    Op papier overbelast.... Mijn god ze snappen het nog steeds niet na 7 jaar.

  • C

    Cowboy3 ·

    Https://youtu.be/1F32fBHU1wo?is=xnsUhvSki_WDOLB2

Statue of justice with scales of justice, legal system concept.
Beeld: Sasun Bughdaryan / Unsplash

Geen einde onzekerheid PAS-melders: zelfs strafvervolging niet uitgesloten

Ruim zeven jaar nadat de overheid PAS-melders buiten hun schuld in een juridisch onrechtmatige situatie bracht, is er nog altijd geen oplossing. Minister David van Weel van Justitie en Veiligheid kan zelfs niet garanderen dat deze ondernemers gevrijwaard blijven van strafrechtelijke vervolging. Tegelijkertijd ziet Stichting Stikstofclaim weinig perspectief in de nieuwe stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

Van Weel reageerde op Kamervragen van BBB over strengere Europese regels voor milieucriminaliteit. Volgens de minister ligt vervolging van PAS-melders niet voor de hand, omdat de overheid zelf medeverantwoordelijk is voor hun situatie. Hij gaat hierover in gesprek met het Openbaar Ministerie.

De nieuwe stikstofaanpak van Van Essen biedt volgens Stichting Stikstofclaim nog steeds onvoldoende duidelijkheid. Zo moet op 1 juli 2027 een nieuwe rekenkundige ondergrens ingaan, maar de hoogte en voorwaarden daarvan zijn nog onbekend. Ook de juridische houdbaarheid van een nieuw referentiemoment voor PAS-melders is onzeker.

Rechters zijn ook moe van overheid

In juni oordeelde de rechtbank Oost-Brabant opnieuw dat een provincie onvoldoende had onderbouwd waarom handhaving tegen een PAS-melder achterwege kon blijven. De rechtbank benadrukte dat individuele rechtszaken geen structurele oplossing bieden en riep de wetgever op eindelijk met een uitvoerbaar legalisatieprogramma te komen.

De Raad van State had in 2024 al bepaald dat provincies alleen onder bijzondere omstandigheden tijdelijk van handhaving kunnen afzien. De belofte dat PAS-melders gelegaliseerd worden, is daarvoor op zichzelf onvoldoende.

Ondertussen blijven ondernemers afhankelijk van tijdelijke maatregelen, politieke toezeggingen en juridische procedures. Precies waar de ombudsman gisteren voor in de pen kroop.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

Nog geen reacties. Wat vind jij hiervan? Deel je ervaring of stel een vraag.

Boerenprotest NH boeren bij conferentie Provincie NH
Boerenprotest NH boeren bij conferentie Provincie NH Beeld: Grasbaal / TractorFan

Steun van de ombudsman, helpt dat de boeren?

De overheid is de afgelopen tien jaar onbetrouwbaar geweest tegenover boeren. Dat concludeert de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen. Zijn oordeel komt op een opmerkelijk moment: amper een dag eerder presenteerde het kabinet nieuwe stikstofplannen die opnieuw veel vragen oproepen. Boeren krijgen erkenning voor jarenlange onzekerheid, maar wat levert die erkenning concreet op?

Door Tinus Guichelaar

Volgens de Nationale ombudsman hebben boeren jarenlang te maken gehad met wisselende regels, tegenstrijdig beleid en onduidelijke besluiten. Dat heeft niet alleen gevolgen gehad voor hun bedrijven, maar ook voor hun gezinnen. Investeringen werden uitgesteld, toekomstplannen kwamen stil te liggen en het vertrouwen in de overheid raakte beschadigd.

De ombudsman adviseert de overheid om duidelijke doelen voor de lange termijn vast te stellen, meer regie te nemen en ervoor te zorgen dat verschillende overheden beter samenwerken.

De praktijk haalt het rapport meteen in

De timing is nogal ironisch. Terwijl de ombudsman waarschuwt voor de gevolgen van onvoorspelbaar beleid, presenteert landbouwminister Van Essen een nieuw stikstofpakket waarin opnieuw veel aan de provincies wordt overgelaten.

De oorspronkelijk voorgestelde bufferzones van 500 en 1000 meter rond kwetsbare natuurgebieden worden voorlopig niet verplicht ingevoerd. Provincies mogen zelf bepalen hoe ze de stikstofdoelen bereiken en krijgen daarvoor tot september 2028 de tijd.

Dat biedt ruimte voor lokaal maatwerk, maar betekent ook dat boeren in verschillende provincies met uiteenlopende maatregelen te maken kunnen krijgen. Welke eisen uiteindelijk voor een individueel bedrijf gaan gelden, is op dit moment nog niet duidelijk.

Ook de aangekondigde legalisatie van PAS-melders biedt voorlopig vooral perspectief op papier. Het kabinet wil deze bedrijven vóór juli 2027 aan een vergunning helpen, maar hoe dat juridisch mogelijk wordt gemaakt, moet nog worden uitgewerkt. Zeven jaar na de PAS-uitspraak wachten duizenden ondernemers dus nog altijd op zekerheid.

Nieuwe eisen, oude problemen

Stichting Stikstofclaim bekritiseert de plannen omdat opnieuw ingrijpende maatregelen worden voorgesteld zonder dat de vastgelopen vergunningverlening daadwerkelijk wordt opgelost.

Tegelijkertijd dreigt de stichting met een rechtszaak over de mestnormen voor melkvee. Volgens Stikstofclaim wil de overheid strenger handhaven op basis van normen waarvan wetenschappelijk onderzoek inmiddels heeft aangetoond dat ze aanpassing behoeven.

Ook hier speelt dezelfde vraag: hoe betrouwbaar is een overheid die ondernemers aan regels houdt, terwijl ze zelf achterloopt met het actualiseren daarvan?

De problemen die de ombudsman beschrijft, zijn daarmee niet uitsluitend een kwestie van het verleden.

Erkenning is nog geen oplossing

Het oordeel van de ombudsman heeft wel degelijk betekenis. Het is een onafhankelijke bevestiging dat de overheid tekort is geschoten in haar omgang met boeren.

Maar de ombudsman kan geen vergunningen verlenen, geen stikstofregels vernietigen en geen schadevergoedingen afdwingen. Zijn aanbevelingen zijn niet juridisch bindend.

Voor boeren die al jaren wachten op een vergunning, niet kunnen investeren of hun bedrijfsvoering moeten aanpassen aan telkens veranderende regels, verandert er door dit rapport voorlopig niets.

Het oordeel kan wel worden gebruikt om politieke druk uit te oefenen op Brussel, om betere overgangsregelingen te bepleiten en om de overheid aan te spreken op de gevolgen van haar handelen.

Deel dit artikel