De organisaties maken zich zorgen over de gevolgen van het huidige stikstofbeleid voor de Nederlandse landbouw en voedselproductie. Met hun gezamenlijke plan willen ze laten zien dat natuurherstel en behoud van een sterke agrarische sector volgens hen samen kunnen gaan.

Centraal in het voorstel staat het uitgangspunt 'eerst de diagnose, dan het behandelplan'. Volgens de Landbouw Alliantie is er onvoldoende inzicht in de daadwerkelijke toestand van afzonderlijke natuurgebieden en de oorzaken van eventuele achteruitgang. Naast stikstofdepositie spelen ook factoren als waterhuishouding en natuurbeheer een rol.

De organisaties benadrukken dat natuurbehoud en waar nodig natuurherstel noodzakelijk zijn, maar vinden dat maatregelen aantoonbaar effectief en noodzakelijk moeten zijn. Ook willen ze voorkomen dat de vergunningverlening nog jarenlang vastloopt.

Geen Farmers Defence Force

Het initiatief komt voort uit de samenwerking tussen landbouworganisaties die afgelopen zomer zes protestbijeenkomsten organiseerden. Farmers Defence Force (FDF), dat betrokken was bij de protestactie in Den Bosch, maakt geen deel uit van de nieuwe alliantie. FDF ondersteunt het initiatief wel op de achtergrond, maar wil ruimte houden om zelfstandig op politieke ontwikkelingen te reageren. Ook is het alternatieve plan nog niet met de achterban van FDF besproken.

De Landbouw Alliantie bestaat wel uit Agractie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond, Dutch Dairymen Board en de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders en wordt daarnaast ondersteund door Boeren met Toekomst en Vee&Logistiek Nederland. De deelnemende organisaties behouden hun eigen identiteit en standpunten, maar trekken gezamenlijk op rond het stikstofdossier.

Het alternatieve plan wordt vandaag om 12.30 uur gepresenteerd tijdens een persconferentie in Nieuwspoort in Den Haag.

Voor het onderzoek zijn de prijzen, kosten en winstmarges van aardappelen, appels, tomaten, melk, varkensvlees en vollegrondsgroenten onderzocht. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen reguliere producten, biologische producten en producten met duurzaamheidskeurmerken zoals Beter Leven en On the way to PlanetProof. De financiële resultaten hebben voornamelijk betrekking op 2024.

Biologische landbouw onder druk

De onderzoekers constateren dat biologische boeren gemiddeld onvoldoende verdienen om alle kosten, inclusief een vergoeding voor hun eigen arbeid en vermogen, te dekken. Hoewel de kasstroom doorgaans positief is, blijft de rentabiliteit achter bij die van reguliere bedrijven.

Dat komt onder meer door lagere opbrengsten per hectare of per dier, hogere productierisico's en de relatief kleine omvang van biologische bedrijven. Biologische producten zijn in de supermarkt gemiddeld 20 tot 25 procent duurder dan niet-biologische alternatieven. Bij varkensvlees loopt dat verschil op tot ongeveer 60 procent, waardoor de vraag achterblijft.

Bij andere duurzaamheidskeurmerken is het beeld gunstiger. Melkveehouders en varkenshouders die volgens aanvullende duurzaamheidseisen produceren, behalen gemiddeld zelfs een beter rendement dan reguliere bedrijven. Dat komt mede doordat er afspraken bestaan over de vergoeding van extra kosten. Toch zijn de verschillen tussen individuele bedrijven groot en krijgt niet iedere ondernemer zijn meerkosten volledig terug.

Duurzaamheidsvergoeding bereikt boer niet altijd

Volgens de onderzoekers is vooral bij groenten en fruit onduidelijk of vergoedingen voor duurzaamheidsinspanningen daadwerkelijk bij de producent terechtkomen. De voedselketen kent meerdere schakels en de extra vergoeding wordt niet altijd afzonderlijk geregistreerd.

Ook brengt verduurzaming extra risico's met zich mee. Beperkingen op gewasbeschermingsmiddelen kunnen leiden tot lagere opbrengsten of afgekeurde producten. Daarnaast ervaren boeren de hoge kosten van certificering, administratie en controles terecht als belemmeringen.

De monitor laat verder zien dat Nederlandse producten met aanvullende duurzaamheidskeurmerken in het buitenland niet vanzelfsprekend een hogere prijs opleveren. Producten worden daar regelmatig als reguliere producten verkocht, zonder vergoeding voor de extra inspanningen.

LTO wil gezamenlijke verantwoordelijkheid

LTO Nederland herkent de conclusies en waarschuwt dat de duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030 uit zicht raken als aanvullende maatregelen uitblijven. Volgens de belangenorganisatie kan de rekening voor verduurzaming niet uitsluitend bij boeren en tuinders worden neergelegd.

LTO pleit voor een sterkere onderhandelingspositie van boeren in de voedselketen, meer investeringen in innovatie, digitalisering en robotisering en publieke ondersteuning voor maatschappelijke prestaties die niet door de markt worden betaald.

Daarbij wijst de organisatie op het belang van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Ook moet volgens LTO worden voorkomen dat Nederlandse boeren moeten concurreren met geïmporteerde producten die niet aan vergelijkbare eisen voor duurzaamheid, dierenwelzijn en voedselveiligheid voldoen.

Een algemene verhoging van consumentenprijzen is volgens LTO niet vanzelfsprekend de oplossing. De organisatie vindt dat overheid, supermarkten, verwerkende industrie en andere ketenpartijen gezamenlijk moeten bijdragen aan de financiering van verduurzaming.

De uitkomsten van de Agro-Nutri Monitor laten daarmee een uiteenlopend beeld zien: verduurzaming kan voor boeren financieel aantrekkelijk zijn wanneer goede prijsafspraken bestaan, maar zonder voldoende vergoeding en beheersing van de risico's blijft verdere omschakeling voor veel bedrijven moeilijk.