Een gemiddeld gezin met een koopwoning betaalt volgend jaar ongeveer 535 euro waterschapsbelasting, 35 euro meer dan dit jaar. Sinds 2021 zijn de gezamenlijke belastinginkomsten van de 21 waterschappen gestegen van 3,1 miljard naar ruim 4,6 miljard euro. Een stijging van bijna 50 procent in vijf jaar.

De waterschappen wijzen op hogere energieprijzen, steeds extremer weer en de noodzaak om dijken, gemalen en waterzuiveringen te onderhouden. Allemaal begrijpelijke kosten. Nederland ligt voor een belangrijk deel onder zeeniveau en waterveiligheid is geen luxe.

Maar naast klimaatverandering hebben de waterschappen nog een ander probleem: dieren die de waterkeringen letterlijk ondergraven.

Bevers houden waterschappen steeds drukker

Vooral bevers veroorzaken steeds meer werk. Waterschap Hunze en Aa's was in 2024 naar schatting al 1% van het jaarlijkse budget kwijt aan het voorkomen en oplossen van beverschade. De beschermde dieren graven gangen in dijken en kades, waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Om schade te voorkomen worden waterkeringen extra geïnspecteerd en op sommige plaatsen voorzien van kostbaar graafwerend gaas.

En die 1% is alleen voor de beverschade. Daar komt de muskusrat en de rivierkreeft nog bij. Ook deze dieren staan bekend om hun graafwerk. Maar anders dan de bever zijn dit invasieve exoten. De waterschappen bestrijden muskusratten daarom actief, met als doel de populatie in het binnenland uiteindelijk terug te dringen tot nul. De rivierkreeft is nauwelijks te bestrijden.

Liever gaas dan muskusratten bestrijden

Bij waterschap Brabantse Delta pleitte de Partij voor de Dieren ervoor om de landelijke bestrijdingsstrategie los te laten. Volgens de partij kunnen muskusratten, net als bevers, worden tegengehouden met graafwerend gaas.

Ook stelt de partij dat muskusrattenpopulaties zich op termijn vanzelf stabiliseren wanneer de bestrijding wordt gestaakt.

Dat laatste is een opmerkelijke redenering. Zelfs als een populatie stabiliseert, betekent dat niet dat de graafschade verdwijnt. En gaas kan weliswaar plaatselijk bescherming bieden, maar Nederland telt duizenden kilometers waterkeringen en een veelvoud aan oevers.

'Weerloze dieren'

Ook in Den Haag mengt de Partij voor de Dieren zich in de discussie. Kamerlid Ines Kostić stelde onlangs vragen over een nieuwe regeling die het afschieten van twaalf invasieve uitheemse diersoorten, waaronder muskusratten en beverratten, eenvoudiger moet maken.

Kostić noemt de betrokken dieren 'weerloze dieren' en vraagt waarom voor het afschot niet langer in alle gevallen afzonderlijke provinciale toestemming nodig zou zijn.

Dierenwelzijn verdient uiteraard aandacht. Maar de waterschappen hebben ook de wettelijke taak om mensen, woningen, landbouwgrond en infrastructuur tegen het water te beschermen.

Daar wringt het. Terwijl de rekening voor waterveiligheid ieder jaar verder oploopt, wordt vanuit de politiek gepleit voor minder bestrijding van dieren die aantoonbaar schade aan waterkeringen veroorzaken.

Wie betaalt uiteindelijk de rekening?

Het zou te gemakkelijk zijn om de stijgende waterschapsbelasting volledig aan bevers, rivierkreeften en muskusratten toe te schrijven. De belangrijkste kostenstijgingen hebben andere oorzaken.

Maar juist wanneer de belastingdruk zo snel toeneemt, mag van bestuurders worden verwacht dat zij kritisch kijken naar vermijdbare kosten. Dat geldt ook voor de gevolgen van natuurbeleid.

Nederland heeft in 2025 fors meer dierlijke mest geëxporteerd en verwerkt. Volgens de nieuwste rapportage van het Nederlands Centrum Mestverwaarding (NCM) steeg de hoeveelheid fosfaat met 18 procent naar 49,1 miljoen kilo. Toch neemt de bereidheid om mestverwerkingsinstallaties uit te breiden af.

De belangrijkste oorzaak is de afbouw van de derogatie. Hierdoor mogen boeren minder stikstof uit dierlijke mest op hun land gebruiken. Steeds meer mest moet daarom worden afgevoerd of verwerkt.

Vooral de mestexport naar Duitsland en Frankrijk nam sterk toe. De export van fosfaat naar Duitsland steeg met 40 procent en naar Frankrijk met 16 procent.

Tabel: NCM

Mestverwerking loopt vast op vergunningen

Nederland telt 220 mestbewerkingslocaties. Deze verwerkten in 2025 samen 7,4 miljoen ton mest. Toch werd slechts 74 procent van de vergunde capaciteit benut.

Ondanks de groeiende mestoverschotten willen steeds minder mestverwerkers uitbreiden. In 2024 had nog 43 procent uitbreidingsplannen, tegenover slechts 22 procent in 2026.

Volgens het NCM lopen bedrijven vooral vast door problemen met locaties en vergunningen. Hierdoor blijft uitbreiding van de mestverwerking achter, terwijl de druk op de mestmarkt toeneemt.

De Nederlandse inflatie steeg in oktober naar 3,7 procent, tegen 3,4 procent in september. Energie, inclusief motorbrandstoffen, werd op jaarbasis 14,4 procent duurder en diensten stegen 3,9 procent in prijs.

Voedingsmiddelen, dranken en tabak vormden volgens de voorlopige CBS-cijfers de enige grote productgroep die goedkoper werd. De prijzen lagen gemiddeld 0,6 procent lager dan een jaar eerder.

Volgens DNB komt negatieve voedselinflatie zelden voor. Sinds 2016 gebeurde dat eerder alleen in 2021. In september drukten goedkopere voedingsmiddelen en alcoholvrije dranken de totale inflatie met 0,21 procentpunt.

Vooral boter is flink goedkoper

Boter en andere melkvetten waren in september ongeveer 31 procent goedkoper dan een jaar eerder. Halfvolle en magere melk daalden circa 7 procent in prijs en rundvlees 8 procent. Ook plantaardige oliën werden goedkoper.

Bij zuivel speelt het ruime aanbod een belangrijke rol. In de eerste negen maanden van 2026 steeg de Nederlandse melkaanvoer met 3,4 procent. Ook elders in Europa nam de productie toe.

De combinatie van meer melkvet, grote botervoorraden en een achterblijvende vraag zet de boterprijzen onder druk. Niet alle zuivelproducten volgen die ontwikkeling: magere melkpoeder is door een sterke internationale vraag juist duurder geworden.

Hogere energiekosten zullen nog langer doorwerken

Ook eerdere goede oogsten en lagere internationale grondstofprijzen dragen bij aan de goedkopere voedingsmiddelen. Prijsveranderingen werken echter met vertraging door van producent naar supermarkt.

Volgens DNB duurt het doorgaans negen tot twaalf maanden voordat hogere energiekosten volledig in voedselprijzen zichtbaar worden. De recente stijging van energieprijzen kan het huidige voordeel voor consumenten daarom weer tenietdoen.

De eerste tekenen daarvan zijn al zichtbaar. Hoewel voedingsmiddelen in oktober nog goedkoper waren dan een jaar eerder, stegen de prijzen ten opzichte van september alweer met 0,4 procent.

Voor consumenten bieden de lagere voedselprijzen voorlopig enige verlichting. Voor agrarische producenten is het beeld minder gunstig: vooral op de zuivelmarkt zorgt het ruime aanbod voor druk op de opbrengstprijzen, terwijl de inflatie de marges flink onder druk zet.