Nieuwsgrazer
Abonneren
Alleen in deze browser bewaard. Log in om je startpagina overal te hebben.
Claas Maaier
Beeld: Jan-dx11 / TractorFan

‘Koppelen aan fosfaatrechten is zot’

Het koppelen van emissies aan fosfaatrechten maakt de veehouderij intensiever, stelt oud-politicus Harm Holman. Hij pleit voor een koppeling tussen emissies en hectares.

Door Co Scholten Bijgewerkt

Landbouwminister Jaimi van Essen is druk bezig om Nederland van het stikstofslot te trekken. Hij doet dat zorgvuldig en gaat consequent op zijn doel af. De Kamerbrief van dinsdag 3 november is een goede stap. Een belangrijk onderdeel is het verlagen van de stikstofemissies; dit is essentieel om natuurherstel te realiseren.

Elke boer krijgt een grens voor hoeveel ammoniak hij mag uitstoten. Sommige boeren hebben meer koeien dan andere boeren. De minister bepaalt hoeveel ammoniak een boer maximaal mag uitstoten per fosfaatrecht, want voor elke koe heb je fosfaatrechten nodig. Dit plan werkt erg in het voordeel van intensieve boeren. Het jaagt de schaalvergroting aan en maakt de veehouderij intensiever. En was de intensiviteit van de Nederlandse veehouderij nu niet de basis van alle problemen?

Een voorbeeld: boer A houdt 2,6 grootvee-eenheden (GVE) per hectare en melkt per koe zo’n 13.500 liter per jaar. Per hectare produceert hij dus zo’n 35.000 liter melk. Daar is veel krachtvoer voor nodig met bijbehorende emissies.

Nu boer B, een grondgebonden boer met 2 GVE per hectare en een productie van 9.000 liter per koe. Hij melkt 18.000 liter per hectare. Dat is bijna de helft minder melk per hectare. Doordat hij ook minder krachtvoer gebruikt, is de uitstoot per hectare ongeveer de helft lager. Toch krijgt hij dezelfde reductieopgave als boer A.

Onbegrijpelijk en onrechtvaardig. Heel onverstandig. Voor biologische bedrijven, bedrijven met veel weidegang en extensieve bedrijven is dit niet eerlijk en bijna niet te realiseren.

Verdrievoudigd in prijs

Het argument van de minister is dat dit een wens is van LTO Nederland en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt. De gedachte was dat je dan gemakkelijk fosfaatrechten kon opkopen en zo je reductieschuld kunt afkopen. Maar fosfaatrechten zijn verdrievoudigd in prijs en kosten nu soms wel 350 euro per recht. Dat komt neer op ongeveer 15.000 euro per koe.

Een bedrijf met tweehonderd koeien en bijbehorend jongvee heeft daardoor voor zo’n 3 miljoen euro aan fosfaatrechten nodig. Voor jonge boeren en familiebedrijven is zo’n investering bijna niet te doen. De grote intensieve bedrijven trekken aan het langste eind.

Uit onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit blijkt dat bijna een kwart van de melkveehouders meer dieren houdt dan ze aan fosfaatrechten hebben. Het systeem is ook uitermate gevoelig en bijna niet te controleren. Als we de grens van 2,6 GVE per hectare hanteren, kunnen we fosfaatrechten afschaffen en tegelijkertijd de omvang van de veehouderij onder controle houden.

Grote intensieve bedrijven winnen en biologische en kleine familiebedrijven hebben het nakijken

Harm Holman, oud-Kamerlid NSC

De provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland en Utrecht hebben samen met Biohuis en natuurorganisaties de zotheid van dit systeem ingezien en roepen op om emissies te koppelen aan hectares grond. Ze vragen om uit te werken wat de beste variant is. Dat is een goed idee.

De VVD koos in haar verkiezingsprogramma niet voor een systeem met fosfaatrechten. D66 zet in op extensivering en het CDA spreekt van het ‘belonen van koplopers en een grotere opgave voor bedrijven die nog meer moeten doen’. PRO wil deze intensivering helemaal niet. Welke vorm van veehouderij willen we over tien jaar hebben in Nederland? Denemarken was voor de Kamer een voorbeeld wat we niet willen. Toch stevenen we daarop af. Grote intensieve bedrijven winnen en biologische en kleine familiebedrijven hebben het nakijken.

Deel dit artikel

Bron

Discussie op Prikkebord

8 reacties
  • M

    Maarten_ ·

    Kan die nare man niet beter zn muil houden? Hoezo moet het aan grond. Waarom moet een wat intensiever bedrijf miljoenen investeren in grond, terwijl alle mest…

  • K

    klant ·

    Laat die holman gaan fietsen veel beter

  • J

    jan 10 ·

    Pieter Grinwis cu vind dat er geen koppeling moet zijn met fosfaat recht of grond maar ammoniak moet gewoon los verhandelaar zijn. Ben benieuwd wat Jan Arie…

Engineers harvest crops from sustainable indoor farm
Beeld: ThisisEngineering / Unsplash

De gevaren van een overheid die zich verschuilt achter de wetenschap

Wie de onderbouwing van het beleid wil controleren, moet blijkbaar eerst procederen. Stichting Stikstofclaim deed dat ruim vier jaar. Dat is schadelijk. Een overheid die zich verschuilt achter de wetenschap, beschadigt uiteindelijk de wetenschap zelf. En nu verschuilen ze zich ook nog eens achter het juridisch apparaat.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

Nederlanders hebben veel vertrouwen in de wetenschap. Uit onderzoek van het Rathenau Instituut blijkt dat de wetenschap in 2026 gemiddeld een 7,4 krijgt, terwijl de regering niet verder komt dan een 4,3. Opvallend is dat Nederlanders aanzienlijk minder vertrouwen hebben in de conclusies die politici uit wetenschappelijk onderzoek trekken.

Dat verschil is belangrijk. Want kritiek op wetenschappelijk onderbouwd overheidsbeleid is niet hetzelfde als kritiek op de wetenschap.

Vier jaar moeten procederen voor wetenschappelijke openheid is ontzettend destructief

De uitspraak van de Raad van State van 11 november 2026 illustreert hoe problematisch de verhouding tussen overheid en wetenschap kan worden.

In februari 2022 werd TNO verzocht om onderzoeksnotities en correspondentie openbaar te maken over de onderbouwing van de 25 kilometergrens in stikstofberekeningen. Het gaat om informatie die mede ten grondslag ligt aan het Nederlandse stikstofbeleid en het gebruik van AERIUS.

TNO weigerde de informatie te verstrekken. Volgens het semi-afhankelijke onderzoeksinstituut vielen wetenschappelijke onderzoeksgegevens buiten de openbaarheidswetgeving.

De rechtbank oordeelde in 2024 anders, maar TNO ging in hoger beroep. Pas op 11 november 2026 bevestigde de Raad van State dat de Wet open overheid in beginsel ook van toepassing is op onderzoek dat TNO in opdracht van de overheid uitvoert.

TNO moet nu opnieuw beslissen over openbaarmaking. Daarmee staat nog niet vast dat alle gevraagde documenten openbaar worden of dat de wetenschappelijke onderbouwing ondeugdelijk is.

Maar de principiële vraag blijft: waarom moet iemand jarenlang procederen om de onderbouwing van ingrijpend overheidsbeleid te kunnen controleren?

Als zulke vragen onbeantwoord blijven, gaan mensen bovendien zelf naar verklaringen zoeken. Wie zich benadeeld voelt, komt dan al snel uit bij de gedachte dat er opzettelijk tegen zijn belangen wordt gehandeld. Zo worden complottheorieën geboren. Het wantrouwen richt zich dan niet alleen op de politiek, maar ook op de onderzoekers zelf.

Wetenschap hoort bij uitstek controleerbaar en bekritiseerbaar te zijn. Juist wanneer wetenschappelijke modellen worden gebruikt bij besluiten met verstrekkende economische gevolgen, moet de onderbouwing toegankelijk zijn.

Wetenschap moet beschrijven wat er gebeurt, niet wat we moeten willen

Het stikstofdossier kent nog een fundamenteler probleem. Wetenschappers kunnen aantonen dat stikstofdepositie de vegetatie verandert, bepaalde planten bevoordeelt en de bodem kan verzuren. Daarover bestaat uitgebreide wetenschappelijke kennis.

Maar uit de constatering dat een ecosysteem verandert, volgt niet automatisch dat die verandering tegen iedere prijs moet worden voorkomen.

Neem een heideveld dat langzaam verandert in bos. Ecologen kunnen onderzoeken welke soorten verdwijnen, welke verschijnen en wat er met de bodem gebeurt.

Maar de keuze om dat heideveld koste wat kost te behouden, is geen wetenschappelijke conclusie. Het is een politieke en maatschappelijke afweging.

Toch worden beide zaken in het publieke debat regelmatig met elkaar verward. Wie vraagt waarom een door menselijk grondgebruik ontstaan heideveld niet mag veranderen in bos, krijgt een uitleg over de schadelijke effecten van stikstof.

Die uitleg kan wetenschappelijk correct zijn, maar beantwoordt niet de vraag waarom het behoud van juist dat natuurtype noodzakelijk wordt gevonden.

Ook natuurontwikkeling is een keuze

De natuur is geen statisch systeem. Soorten verdwijnen lokaal, nieuwe soorten verschijnen en ecosystemen ontwikkelen zich onder invloed van hun omgeving.

De wolf is daarvan een aansprekend voorbeeld. Na meer dan een eeuw afwezigheid keerde het dier op eigen kracht terug naar Nederland. In 2019 werden de eerste welpen geboren. Hij staat niet alleen. De zeearend broedt sinds 2006 weer in Nederland, de kraanvogel sinds 2001 en de oehoe sinds eind jaren negentig. De grijze zeehond heroverde de Wadden. Met de goudjakhals verschijnt zelfs een soort die hier nooit eerder voorkwam.

Dat betekent niet dat iedere verdwenen soort even gemakkelijk kan terugkeren. Maar het laat wel zien dat lokale verdwijning niet automatisch definitief is.

De wetenschap kan ons vertellen welke gevolgen een veranderend ecosysteem heeft. Zij kan niet zelfstandig bepalen welke ontwikkeling een samenleving moet verkiezen.

De wetenschap verdient beter

Wetenschappelijk onderzoek is onmisbaar voor goed overheidsbeleid. Maar onderzoek kan geen vervanging zijn voor politieke verantwoordelijkheid. Dat onderscheid wordt juist belangrijker naarmate maatregelen ingrijpender en kostbaarder worden.

De overheid moet kunnen uitleggen waarom zij bepaalde natuurdoelen nastreeft, welke alternatieven zijn onderzocht en hoe de maatschappelijke gevolgen zijn afgewogen.

Wie daar kritische vragen over stelt, ontkent niet automatisch de wetenschap.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

1 reactie
  • B

    BamBam ·

    Misschien moet er eens een wet komen dat als een wet niet gecontroleerd kan worden, hij nog niet ingevoerd mag worden