Nieuwsgrazer
Abonneren
Alleen in deze browser bewaard. Log in om je startpagina overal te hebben.
Mohammad Mustafa at COP31 in Antalya, Turkey (November 12, 2026)
Beeld: Xuthoria / Wikimedia Commons

Klimaattop mislukt: geen verbetering concurrentiepositie Europese boeren

De klimaattop COP31 in het Turkse Antalya is mislukt. Ruim 190 landen bereikten geen akkoord over een slotverklaring. Over de toekomst van fossiele brandstoffen en de financiering van klimaatmaatregelen kwamen ze er niet uit. Ook voor de landbouw is de uitkomst teleurstellend, want op deze top moest blijken hoe de speelvelden voor boeren zoveel mogelijk gelijk gehouden kunnen worden.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

Onze eigen EU-klimaatcommissaris, Wopke Hoekstra noemde de top zondag 'evident mislukt'. De EU weigerde in te stemmen met een slotverklaring waarin fossiele brandstoffen niet eens werden genoemd. Saudi-Arabië en Rusland verzetten zich juist tegen afspraken over het afbouwen van olie, gas en steenkool. Daarnaast vinden ontwikkelingslanden dat rijke landen te weinig bijdragen aan de kosten, terwijl die historisch verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de uitstoot. Eerdere afspraken blijven gelden, maar de internationale samenwerking heeft een flinke klap gekregen.

Geen internationale koers voor landbouw

Op deze top liep ook het internationale werkprogramma voor landbouw en voedselzekerheid af, de Sharm el-Sheikh Joint Work on Agriculture and Food Security uit 2022. Het programma helpt landen klimaatmaatregelen te koppelen aan voedselproductie. Het gaat daarbij om minder uitstoot, maar ook om de gevolgen van droogte, overstromingen, hitte en waterschaarste voor boeren.

Volgens de World Farmers' Organisation liepen de onderhandelingen over voortzetting in de eerste week al vast. Verder dan het voornemen om in 2027 weer verder te praten kwamen de onderhandelaars niet. Hoe landbouw een plaats krijgt in de klimaatonderhandelingen, blijft daardoor onduidelijk.

Europese regels blijven, concurrentie wordt lastiger

Voor Nederlandse boeren verandert er voorlopig niets. De Europese klimaatdoelen en het bestaande landbouw- en milieubeleid blijven van kracht. De EU heeft klimaatneutraliteit in 2050 wettelijk vastgelegd. Ook de landbouw moet daaraan bijdragen, onder meer door minder methaan en lachgas uit te stoten en door ander energiegebruik en bodembeheer.

Landbouwproducten worden wereldwijd verhandeld. Als onze Europese boeren meer kosten maken voor klimaatdoelen dan buitenlandse concurrenten, verslechtert de concurrentiepositie significant. Ook buiten Europa wordt in duurzame landbouw geïnvesteerd, maar zonder internationaal akkoord is het moeilijker om een gelijk speelveld te creëren.

Strengere regels betekent vaak minder productie, maar niet automatisch minder uitstoot

Als strengere regels de Europese productie verminderen, verdwijnt de vraag naar voedsel niet. Gaat die productie naar landen met een hogere uitstoot per kilogram product, dan valt de klimaatwinst kleiner uit. In sommige gevallen stijgt de mondiale uitstoot zelfs. Dit heet carbon leakage.

Of dat gebeurt, hangt af van onder meer de efficiëntie van buitenlandse producenten, transportafstanden, veranderingen in landgebruik en het gedrag van consumenten. Voor het klimaat telt uiteindelijk de wereldwijde uitstoot, niet alleen die binnen Europa.

Wel meer aandacht voor voedselzekerheid

In Antalya werd de Turquoise Nexus Initiative gepresenteerd, met steun van onder meer de FAO. Het initiatief wil voedselzekerheid, waterbeheer en klimaatbeleid beter met elkaar verbinden. Landbouw wordt dan niet alleen beoordeeld op uitstoot, maar ook op voedselproductie en aanpassing aan het klimaat. Denk aan efficiënter watergebruik, bedrijven die beter bestand zijn tegen droogte en overstromingen, en financiering.

In januari 2027 wordt het initiatief voorgelegd binnen het FAST-samenwerkingsverband. Het is geen bindend akkoord en levert boeren niet automatisch geld op. Wel laat het zien dat voedselzekerheid en klimaatadaptatie steeds belangrijker worden.

Wat betekent dit voor boeren?

Nederlandse boeren krijgen door het mislukken van COP31 geen vrijstelling van bestaande regels. Op langere termijn groeit wel de druk op Europese politici om klimaatbeleid ook te beoordelen op concurrentiekracht en voedselzekerheid. Tegelijk moeten landbouwbedrijven zich blijven voorbereiden op droogte, wateroverlast en andere gevolgen van klimaatverandering.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

Nog geen reacties. Wat vind jij hiervan? Deel je ervaring of stel een vraag.

Kabinetsplannen met bufferzones
Kabinetsplannen met bufferzones Beeld: MinLNV

Kabinet zwakt stikstofplannen iets af; meer vrijheid provincies, geen koeiennorm

Het kabinet heeft de stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen op meerdere punten aangepast. De verplichte bufferzones van 500 en 1000 meter rond natuurgebieden worden voorlopig niet ingevoerd. Provincies krijgen meer ruimte om zelf te bepalen hoe zij de stikstofuitstoot terugdringen. Ook wordt de invoering van de nieuwe rekenkundige ondergrens vervroegd en komt er een concreet plan voor de legalisatie van PAS-melders. Dat meldt het AD dinsdag op basis van Haagse bronnen.

Door NieuwsGrazer Bijgewerkt

De aanpassingen volgen op intensief overleg met onder andere de Landbouw Alliantie en de boerenorganisaties LTO Nederland en NAJK. Zij verzetten zich tegen de oorspronkelijke plannen, waarin bedrijven binnen vaste zones rond Natura 2000-gebieden met strengere emissiebeperkingen te maken zouden krijgen.

Van Essen verdedigde die landelijke aanpak eerder nog als een manier om duidelijke regels en een gelijk speelveld te creëren. Wel benadrukte hij dat provincies rekening moesten kunnen houden met lokale omstandigheden, zoals perceelgrenzen, landschapsstructuren en bestaande gebiedsprocessen.

LTO-voorzitter Ger Koopmans pleitte juist voor meer vrijheid voor provincies. Volgens hem zou een gebiedsgerichte aanpak alleen kunnen slagen wanneer provincies voldoende ruimte krijgen om de doelen op hun eigen manier te bereiken.

Bufferzones blijven als stok achter de deur

Volgens de nieuwste plannen mogen provincies nu zelf bepalen hoe zij het wettelijke doel van minimaal 42 procent stikstofreductie realiseren. De maatregelen moeten uiterlijk op 1 september 2028 wettelijk zijn vastgelegd. Dat is een half jaar later dan oorspronkelijk voorzien.

De vaste bufferzones verdwijnen daarmee niet definitief. Wanneer provincies er niet in slagen om tijdig met voldoende maatregelen te komen, worden de zones van 500 en 1000 meter alsnog verplicht opgelegd.

De stikstofdoelen zelf blijven dus ongewijzigd. De versoepeling zit vooral in de manier waarop en de termijn waarbinnen de doelen moeten worden bereikt.

Rekenondergrens half jaar eerder

Ook bij de vergunningverlening komt het kabinet boeren en andere ondernemers tegemoet. De nieuwe rekenkundige ondergrens wordt volgens het AD al op 1 juli 2027 ingevoerd, een half jaar eerder dan gepland.

Daarmee moet voor activiteiten waarvan de berekende stikstofdepositie onder die grens blijft, gemakkelijker duidelijkheid ontstaan over de vergunningplicht.

Daarnaast wordt de invoering van de omstreden koeiennorm van maximaal 2,6 koeien per hectare tijdelijk uitgesteld. De sector krijgt drie maanden extra om met alternatieve maatregelen te komen die hetzelfde wettelijke doel bereiken. Lukt dat niet, dan blijft de voorgestelde koeiennorm van kracht.

PAS-melders vóór juli 2027 legaliseren

Een belangrijke toezegging betreft de ongeveer 2.500 PAS-melders. Deze bedrijven mochten onder het voormalige Programma Aanpak Stikstof volstaan met een melding, maar kwamen door het wegvallen van de juridische basis van dat systeem zonder geldige toestemming te zitten.

Het kabinet wil deze bedrijven nu vóór 1 juli 2027 legaliseren. Daarmee ligt er na jaren van onzekerheid een concrete streefdatum. Hoe de legalisatie juridisch en praktisch moet worden uitgevoerd, moet nog worden uitgewerkt.

Stikstofdoelen blijven overeind

De nieuwe afspraken betekenen vooral dat het kabinet de uitvoering van het stikstofbeleid minder centraal wil voorschrijven. Provincies en boeren krijgen meer tijd en vrijheid om alternatieven uit te werken.

Tegelijkertijd blijft de druk bestaan om daadwerkelijk stikstofreductie te realiseren. Als provincies hun doelen niet halen of onvoldoende maatregelen vastleggen, kan het kabinet alsnog terugvallen op de oorspronkelijke, strengere aanpak.

De aanpassingen moeten bijdragen aan de ambitie van Van Essen om Nederland in 2028 weer van het stikstofslot te halen. Of de aangepaste maatregelen ook juridisch voldoende zekerheid bieden om vergunningverlening weer op gang te brengen, zal nog moeten blijken.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

104 reacties
  • W

    wanabee duitser ·

    @Grasbaal juist de stok om te slaan blijft boven de markt hangen alleen hebben ze nu weer de boertjes voor de wagen gespannen en mogen de euro's weer rollen

  • G

    Grove den ·

    @mlkvhoudr Heb jij in de natuur wel eens schade door stikstof gezien?

  • K

    Kalfje24 ·

    @Edwin1 geen probleem,is niet nootzakelijk voor een gelukkig leven.