Nieuwsgrazer
Abonneren
Alleen in deze browser bewaard. Log in om je startpagina overal te hebben.
Mohammad Mustafa at COP31 in Antalya, Turkey (November 12, 2026)
Beeld: Xuthoria / Wikimedia Commons

Klimaattop mislukt: geen verbetering concurrentiepositie Europese boeren

De klimaattop COP31 in het Turkse Antalya is mislukt. Ruim 190 landen bereikten geen akkoord over een slotverklaring. Over de toekomst van fossiele brandstoffen en de financiering van klimaatmaatregelen kwamen ze er niet uit. Ook voor de landbouw is de uitkomst teleurstellend, want op deze top moest blijken hoe de speelvelden voor boeren zoveel mogelijk gelijk gehouden kunnen worden.

Door Tinus Guichelaar Bijgewerkt

Onze eigen EU-klimaatcommissaris, Wopke Hoekstra noemde de top zondag 'evident mislukt'. De EU weigerde in te stemmen met een slotverklaring waarin fossiele brandstoffen niet eens werden genoemd. Saudi-Arabië en Rusland verzetten zich juist tegen afspraken over het afbouwen van olie, gas en steenkool. Daarnaast vinden ontwikkelingslanden dat rijke landen te weinig bijdragen aan de kosten, terwijl die historisch verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de uitstoot. Eerdere afspraken blijven gelden, maar de internationale samenwerking heeft een flinke klap gekregen.

Geen internationale koers voor landbouw

Op deze top liep ook het internationale werkprogramma voor landbouw en voedselzekerheid af, de Sharm el-Sheikh Joint Work on Agriculture and Food Security uit 2022. Het programma helpt landen klimaatmaatregelen te koppelen aan voedselproductie. Het gaat daarbij om minder uitstoot, maar ook om de gevolgen van droogte, overstromingen, hitte en waterschaarste voor boeren.

Volgens de World Farmers' Organisation liepen de onderhandelingen over voortzetting in de eerste week al vast. Verder dan het voornemen om in 2027 weer verder te praten kwamen de onderhandelaars niet. Hoe landbouw een plaats krijgt in de klimaatonderhandelingen, blijft daardoor onduidelijk.

Europese regels blijven, concurrentie wordt lastiger

Voor Nederlandse boeren verandert er voorlopig niets. De Europese klimaatdoelen en het bestaande landbouw- en milieubeleid blijven van kracht. De EU heeft klimaatneutraliteit in 2050 wettelijk vastgelegd. Ook de landbouw moet daaraan bijdragen, onder meer door minder methaan en lachgas uit te stoten en door ander energiegebruik en bodembeheer.

Landbouwproducten worden wereldwijd verhandeld. Als onze Europese boeren meer kosten maken voor klimaatdoelen dan buitenlandse concurrenten, verslechtert de concurrentiepositie significant. Ook buiten Europa wordt in duurzame landbouw geïnvesteerd, maar zonder internationaal akkoord is het moeilijker om een gelijk speelveld te creëren.

Strengere regels betekent vaak minder productie, maar niet automatisch minder uitstoot

Als strengere regels de Europese productie verminderen, verdwijnt de vraag naar voedsel niet. Gaat die productie naar landen met een hogere uitstoot per kilogram product, dan valt de klimaatwinst kleiner uit. In sommige gevallen stijgt de mondiale uitstoot zelfs. Dit heet carbon leakage.

Of dat gebeurt, hangt af van onder meer de efficiëntie van buitenlandse producenten, transportafstanden, veranderingen in landgebruik en het gedrag van consumenten. Voor het klimaat telt uiteindelijk de wereldwijde uitstoot, niet alleen die binnen Europa.

Wel meer aandacht voor voedselzekerheid

In Antalya werd de Turquoise Nexus Initiative gepresenteerd, met steun van onder meer de FAO. Het initiatief wil voedselzekerheid, waterbeheer en klimaatbeleid beter met elkaar verbinden. Landbouw wordt dan niet alleen beoordeeld op uitstoot, maar ook op voedselproductie en aanpassing aan het klimaat. Denk aan efficiënter watergebruik, bedrijven die beter bestand zijn tegen droogte en overstromingen, en financiering.

In januari 2027 wordt het initiatief voorgelegd binnen het FAST-samenwerkingsverband. Het is geen bindend akkoord en levert boeren niet automatisch geld op. Wel laat het zien dat voedselzekerheid en klimaatadaptatie steeds belangrijker worden.

Wat betekent dit voor boeren?

Nederlandse boeren krijgen door het mislukken van COP31 geen vrijstelling van bestaande regels. Op langere termijn groeit wel de druk op Europese politici om klimaatbeleid ook te beoordelen op concurrentiekracht en voedselzekerheid. Tegelijk moeten landbouwbedrijven zich blijven voorbereiden op droogte, wateroverlast en andere gevolgen van klimaatverandering.

Deel dit artikel

Discussie op Prikkebord

Nog geen reacties. Wat vind jij hiervan? Deel je ervaring of stel een vraag.

Doosan DX235LC (graafmachine)
Beeld: Koenis / TractorFan

De Heij: ‘Landbouwbestuurders, neem afstand van stikstofplan’

Wouter de Heij roept landbouwbestuurders op afstand te nemen van het bouwstenenplan voor stikstof. Volgens hem kunnen landelijke emissienormen en de koppeling aan fosfaatrechten leiden tot extra krimp, hoge kosten en weinig natuurwinst. Hij pleit voor oplossingen per gebied en overweegt rond de kerst te stoppen met zijn inzet voor het stikstofdossier.

Door Co Scholten Bijgewerkt

In een artikel op StikstofInfo.net richt De Heij zijn kritiek op het bouwstenenplan en de koers van onder meer LTO en NAJK. Hij stelt dat een emissienorm per fosfaatrecht, samen met een kleinere veestapel en aanvullende reductie-eisen, de druk op bedrijven verder vergroot. Boeren krijgen volgens hem te maken met hoge investeringen en nieuwe onzekerheid.

De Heij verwacht dat het aantal dieren door deze aanpak met 8 tot 20 procent afneemt. Voor de overblijvende melkveehouders zou daar volgens zijn analyse nog een vermindering van de staluitstoot met 45 procent bovenop komen. Dit zijn prognoses van De Heij.

Als alternatief pleit hij voor samenwerking per gebied. Daarbij moeten de plaatselijke natuur, de uitstoot en de mogelijkheden van bedrijven bepalen welke maatregelen nodig zijn. Een landelijke aanpak houdt volgens hem onvoldoende rekening met verschillen tussen regio’s.

De Heij sluit af met een persoonlijke boodschap. Hij overweegt zijn jarenlange inzet voor het stikstofdossier te beëindigen en wil daar rond kerst opnieuw over beslissen.

Wat is het bouwstenenplan?

Het Interprovinciaal Overleg (IPO), LTO Nederland, NAJK, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen (UvW) hebben op 9 juli 2025 een gezamenlijk voorstel gepresenteerd om de stikstofuitstoot in de landbouw terug te dringen en de vastgelopen vergunningverlening weer op gang te brengen.

De organisaties onderschrijven de doelstelling om de stikstofemissies uit de landbouw in 2035 met 42 tot 46 procent te verminderen ten opzichte van 2019, met een wettelijk vastgelegd tussendoel voor 2030. Andere sectoren, waaronder industrie en mobiliteit, moeten volgens het voorstel in 2035 een reductie van 50 procent realiseren.

Een belangrijke verandering is de overstap van stikstofdepositie naar concrete emissienormen per sector en per landbouwbedrijf. Boeren krijgen daarmee een vastgestelde uitstootnorm, maar mogen zelf bepalen hoe zij daaraan voldoen.

Dat kan bijvoorbeeld door aanpassingen in het management, technische innovaties of extensivering. Bedrijven die al maatregelen hebben genomen, worden zo niet opnieuw met hetzelfde reductiepercentage geconfronteerd. De normen moeten meetbaar, controleerbaar en uiteindelijk handhaafbaar zijn. Wanneer bedrijven hun verplichtingen niet nakomen, kunnen sancties volgen, waaronder het gedeeltelijk intrekken van vergunningen of het korten op dier- en fosfaatrechten.

Het voorstel combineert landelijke maatregelen, zoals bestaande en aanvullende beëindigingsregelingen, met bedrijfsgerichte emissiereductie en extra maatregelen rond kwetsbare Natura 2000-gebieden. Voor de twee tot vijf meest urgente natuurgebieden wordt gepleit voor een direct te starten, verplichtende gebiedsaanpak. Daarbij kunnen ook instrumenten als wettelijke herverkaveling worden ingezet. Elders geldt het uitgangspunt 'vrijwillig waar het kan, dwingend waar het moet'.

Deel dit artikel