In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat om 03.00 uur de klok terug naar 02.00 uur. Voor veehouders betekent dat soms dat het dagelijkse werkschema moet worden aangepast. Dieren zijn gewend aan vaste momenten voor voeren en melken. Een plotselinge verschuiving van een uur kan onrust veroorzaken.

Uit een eerdere peiling van Nieuwe Oogst (2018) onder 1.500 agrariërs bleek dat boeren verdeeld zijn over de zomer- en wintertijd. Vooral het tweemaal per jaar verzetten van de klok wordt als hinderlijk ervaren. Sommige melkveehouders meldden destijds zelfs tijdelijk een lagere melkproductie.

Groot voordeel van melkrobots

Er bestaat wel een belangrijk verschil tussen melkveehouders die traditioneel melken en bedrijven met melkrobots.

Wie trouw elke dag om zes uur 's morgens melkt, verschijnt na de overgang naar de wintertijd volgens de biologische klok van de koeien ineens een uur te laat op het strijdtoneel. Daarom kiezen veel melkveehouders ervoor de melktijden gedurende enkele dagen geleidelijk te verschuiven. Zo kunnen de dieren wennen aan het nieuwe ritme.

Bij bedrijven met melkrobots speelt dit probleem nauwelijks. De koeien bepalen daar grotendeels zelf wanneer ze gemolken worden. Afgezien van het feit dat een koe op een 25-urige dag meer melk lijkt te hebben geleverd, veranderd er niets.

Ook kippen kunnen geen klok kijken

Niet alleen melkkoeien zijn gevoelig voor veranderingen in hun dagelijkse routine. Ook in de pluimveehouderij spelen vaste tijdstippen een belangrijke rol.

Verlichting, voeren en andere stalprocessen worden vaak automatisch geregeld. Pluimveehouders moeten daarom rekening houden met het aanpassen van tijdschema's. Sommige ondernemers laten het ritme van hun dieren ongemoeid en passen liever hun eigen werktijden aan.

Afschaffen blijft moeilijk

De Europese Commissie stelde al in 2018 voor om het halfjaarlijkse verzetten van de klok af te schaffen. Het Europees Parlement stemde daar in 2019 mee in, maar de lidstaten bereikten nooit overeenstemming. Daardoor blijft de huidige regeling voorlopig bestaan.

Overigens betekent kritiek op de klokwisseling niet automatisch dat veehouders de zomertijd willen behouden. Veel boeren geven juist de voorkeur aan de wintertijd als permanente standaardtijd, omdat het dan in de winter eerder licht wordt.

De Franse gezondheidsautoriteiten maakten donderdag 22 oktober bekend dat het Shamonda-virus is vastgesteld bij een patiënt die in oktober overleed in een ziekenhuis in Lyon. De patiënt werd behandeld voor een ernstige aandoening en had al een sterk verzwakt afweersysteem.

Volgens de Franse autoriteiten houden de hersencomplicaties die bij de patiënt optraden zeer waarschijnlijk verband met de virusinfectie. Onderzoek moet uitwijzen welke rol het virus precies heeft gespeeld bij het overlijden.

Het is de eerste keer dat een besmetting bij een mens is vastgesteld. Hoewel het virus al sinds de jaren zestig bekend is, werd tot nu toe aangenomen dat mensen er niet mee besmet konden raken.

Wat is het Shamonda-virus?

Het Shamonda-virus (SHAV) werd in 1965 voor het eerst aangetroffen bij runderen in Nigeria. Het behoort tot de orthobunyavirussen en is nauw verwant aan het Schmallenbergvirus en het Akabanevirus.

Het virus wordt voornamelijk verspreid door knutten, kleine bloedzuigende insecten die ook blauwtong overbrengen. Rechtstreekse besmetting tussen volwassen dieren speelt voor zover bekend geen belangrijke rol.

Tot dit jaar kwam het virus vooral voor in Afrika en delen van Azië. In de zomer van 2026 werd het voor het eerst in Europa vastgesteld. Inmiddels zijn besmettingen aangetroffen in onder meer Duitsland, Frankrijk, Nederland, België, Zwitserland, Oostenrijk en Spanje.

In Europa circuleren twee genetisch verschillende varianten, aangeduid als SHAV-EU1 en SHAV-EU2.

Hoe gevaarlijk is het voor runderen?

Bij volwassen runderen veroorzaakt het virus vooral koorts, diarree, lusteloosheid, ademhalingsproblemen en een dalende melkproductie. Op sommige melkveebedrijven werd een productiedaling van meerdere liters per koe gemeld.

Voor volwassen runderen lijkt de ziekte doorgaans niet dodelijk. De grootste zorgen bestaan over besmettingen tijdens de dracht.

Het virus kan via de moederkoe het ongeboren kalf bereiken. Besmettingen kunnen leiden tot verwerpingen, doodgeboren kalveren en aangeboren afwijkingen aan het skelet of zenuwstelsel. Hoe groot deze risico's precies zijn, wordt nog onderzocht.

Ook schapen, geiten, paarden en alpaca's kunnen besmet raken.

Hoe dodelijk is het voor mensen?

Dat is voorlopig onbekend. De overleden Franse patiënt is het eerste bevestigde menselijke besmettingsgeval. Op basis van één patiënt kan geen betrouwbaar sterftepercentage worden vastgesteld.

Daar komt bij dat de patiënt al ernstig ziek was en dus een sterk verzwakt immuunsysteem had. Het is daarom nog niet duidelijk hoe gevaarlijk het virus zou zijn voor verder gezonde mensen.

Ook is onbekend hoe de besmetting precies heeft plaatsgevonden. De Franse autoriteiten vermoeden dat de patiënt in het oosten van Frankrijk is besmet, waar het virus afgelopen voorjaar en zomer onder dieren circuleerde.

Volgens de Franse overheid is er op basis van de huidige kennis geen aanwijzing voor een gezondheidsrisico voor de algemene bevolking.

Is er een vaccin?

Tegen het Shamonda-virus is geen vaccin beschikbaar. Ook bestaat er geen specifieke behandeling die het virus bij besmette dieren uitschakelt.

Voor veehouders ligt de nadruk daarom op bescherming tegen knutten en het beperken van besmettingen tijdens kwetsbare perioden van de dracht.

De ontdekking in Frankrijk laat zien dat het virus onder uitzonderlijke omstandigheden ook mensen kan infecteren. Of dit een eenmalig incident blijft of dat vaker menselijke besmettingen worden ontdekt, moet verder onderzoek uitwijzen.

De Landbouw Alliantie presenteerde op 13 oktober een eigen stikstofplan. Daarin staan voorstellen om de natuur te beschermen en tegelijkertijd ruimte te houden voor de landbouw. Minister Van Essen reageerde eerder al afwijzend op dit plan. Tijdens het gesprek van donderdag kwamen beide partijen niet dichter bij elkaar.

Grote gevolgen voor veehouderij

Volgens de Alliantie zijn de gevolgen van het stikstofbeleid van de minister enorm. Niet alleen veehouders worden geraakt, maar ook bedrijven die leveren aan de landbouw of landbouwproducten verwerken. Daarnaast vreest de Alliantie gevolgen voor de leefbaarheid van het platteland en de Nederlandse voedselproductie.

De landbouworganisaties vinden dat het beleid te veel is gebaseerd op berekeningen en modellen en te weinig op metingen in de praktijk.

"Het kan toch niet zo zijn dat de veehouderijsector ten gronde gaat door een beleid dat gebaseerd is op drijfzand", zegt woordvoerder Jeroen van Maanen.

Alleen stikstof verminderen waar het nodig is

De Landbouw Alliantie erkent dat stikstof schade kan veroorzaken aan de natuur. Volgens de organisaties moet de uitstoot echter alleen worden verminderd op plaatsen waar duidelijk is dat dit nodig is en daadwerkelijk helpt.

Daarom wil de Alliantie dat eerst opnieuw wordt onderzocht hoe de natuur ervoor staat. Dat moet volgens haar gebeuren op basis van metingen en waarnemingen en niet alleen met computermodellen.

Drempelwaarde voor vergunningen

Om Nederland weer van het zogenoemde stikstofslot te krijgen, stelt de Alliantie een drempelwaarde voor. Dat betekent dat een beperkte hoeveelheid stikstofneerslag onder bepaalde voorwaarden wordt toegestaan zonder dat daarvoor een natuurvergunning nodig is.

De Alliantie noemt twee mogelijkheden:

• Een drempelwaarde naar Duits voorbeeld van 21 mol en 3 procent van de kritische depositiewaarde.

• Een systeem met stroken van 250 meter langs stikstofgevoelige natuurgebieden, waarbinnen de gevolgen van stikstof worden beoordeeld.

Volgens de Alliantie kan de wetgeving hiervoor binnen een jaar worden aangepast. Of deze voorstellen juridisch haalbaar zijn, blijkt niet uit het persbericht.

Alliantie beraadt zich op vervolgstappen

Woordvoerder Jeroen van Maanen is teleurgesteld over het gesprek. Hij heeft de indruk dat het kabinet niet bereid is serieus naar de alternatieven te kijken.

"De veestapel zal en moet blijkbaar krimpen", stelt Van Maanen.

De Landbouw Alliantie gaat nu bespreken welke vervolgstappen zij gaat nemen. Welke acties dat kunnen zijn, is nog niet bekend.

Het nieuwsartikel is zelfstandig geschreven op basis van het persbericht. De kritiek op de minister en de verwachte gevolgen voor de veehouderij zijn bewust toegeschreven aan de Landbouw Alliantie. Een inhoudelijke reactie van het ministerie staat niet in het aangeleverde persbericht.