Volgens de Nationale ombudsman hebben boeren jarenlang te maken gehad met wisselende regels, tegenstrijdig beleid en onduidelijke besluiten. Dat heeft niet alleen gevolgen gehad voor hun bedrijven, maar ook voor hun gezinnen. Investeringen werden uitgesteld, toekomstplannen kwamen stil te liggen en het vertrouwen in de overheid raakte beschadigd.

De ombudsman adviseert de overheid om duidelijke doelen voor de lange termijn vast te stellen, meer regie te nemen en ervoor te zorgen dat verschillende overheden beter samenwerken.

De praktijk haalt het rapport meteen in

De timing is nogal ironisch. Terwijl de ombudsman waarschuwt voor de gevolgen van onvoorspelbaar beleid, presenteert landbouwminister Van Essen een nieuw stikstofpakket waarin opnieuw veel aan de provincies wordt overgelaten.

De oorspronkelijk voorgestelde bufferzones van 500 en 1000 meter rond kwetsbare natuurgebieden worden voorlopig niet verplicht ingevoerd. Provincies mogen zelf bepalen hoe ze de stikstofdoelen bereiken en krijgen daarvoor tot september 2028 de tijd.

Dat biedt ruimte voor lokaal maatwerk, maar betekent ook dat boeren in verschillende provincies met uiteenlopende maatregelen te maken kunnen krijgen. Welke eisen uiteindelijk voor een individueel bedrijf gaan gelden, is op dit moment nog niet duidelijk.

Ook de aangekondigde legalisatie van PAS-melders biedt voorlopig vooral perspectief op papier. Het kabinet wil deze bedrijven vóór juli 2027 aan een vergunning helpen, maar hoe dat juridisch mogelijk wordt gemaakt, moet nog worden uitgewerkt. Zeven jaar na de PAS-uitspraak wachten duizenden ondernemers dus nog altijd op zekerheid.

Nieuwe eisen, oude problemen

Stichting Stikstofclaim bekritiseert de plannen omdat opnieuw ingrijpende maatregelen worden voorgesteld zonder dat de vastgelopen vergunningverlening daadwerkelijk wordt opgelost.

Tegelijkertijd dreigt de stichting met een rechtszaak over de mestnormen voor melkvee. Volgens Stikstofclaim wil de overheid strenger handhaven op basis van normen waarvan wetenschappelijk onderzoek inmiddels heeft aangetoond dat ze aanpassing behoeven.

Ook hier speelt dezelfde vraag: hoe betrouwbaar is een overheid die ondernemers aan regels houdt, terwijl ze zelf achterloopt met het actualiseren daarvan?

De problemen die de ombudsman beschrijft, zijn daarmee niet uitsluitend een kwestie van het verleden.

Erkenning is nog geen oplossing

Het oordeel van de ombudsman heeft wel degelijk betekenis. Het is een onafhankelijke bevestiging dat de overheid tekort is geschoten in haar omgang met boeren.

Maar de ombudsman kan geen vergunningen verlenen, geen stikstofregels vernietigen en geen schadevergoedingen afdwingen. Zijn aanbevelingen zijn niet juridisch bindend.

Voor boeren die al jaren wachten op een vergunning, niet kunnen investeren of hun bedrijfsvoering moeten aanpassen aan telkens veranderende regels, verandert er door dit rapport voorlopig niets.

Het oordeel kan wel worden gebruikt om politieke druk uit te oefenen op Brussel, om betere overgangsregelingen te bepleiten en om de overheid aan te spreken op de gevolgen van haar handelen.

CatiBovin van PerformaNat krijgt een gouden medaille bij de Innovation Award EuroTier 2026.

Bovaer en CatiBovin: twee voermiddelen met een ander doel

Melkveehouders krijgen steeds vaker te maken met voermiddelen die de uitstoot moeten verminderen of de voerbenutting verbeteren. Bovaer en CatiBovin zijn daar voorbeelden van. Toch zijn de producten geen directe vervangers van elkaar: ze grijpen in op verschillende processen in de koe.

Bovaer remt de vorming van methaan

Bovaer bevat de werkzame stof 3-NOP. Die remt een enzym van de micro-organismen die in de pens methaan maken. Daardoor ontstaat tijdens de vertering minder van dit broeikasgas, dat vooral via de bek van de koe vrijkomt.

De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA vond in drie melkveeproeven een methaanvermindering van 20 tot 35 procent bij de onderzochte dosering. Het resultaat hangt onder meer af van het rantsoen en de hoeveelheid die de koe binnenkrijgt.

CatiBovin richt zich op betere voerbenutting

CatiBovin van het Duitse bedrijf PerformaNat heeft een ander uitgangspunt. Plantaardige werkzame stoffen activeren volgens de ontwikkelaar bepaalde transportkanalen in de penswand. Deze zogenoemde TRP-kanalen spelen een rol bij de opname van calcium en stikstof.

Het doel is dat de koe de voedingsstoffen uit het bestaande rantsoen beter opneemt en benut. Volgens PerformaNat kan dit de melkproductie en de stofwisseling ondersteunen. Het product wordt door het gemengde rantsoen gevoerd. CatiBovin kreeg voor deze aanpak een gouden innovatieprijs van EuroTier 2026.

Minder stikstofverlies kan ammoniak beperken

Als een koe stikstof beter benut, kan er minder overtollige stikstof worden uitgescheiden. Dat biedt mogelijkheden om de vorming van ammoniak te beperken. De EuroTier-jury noemt dit als een mogelijk voordeel van CatiBovin.

Hoe groot die vermindering in de praktijk is, wordt in de geraadpleegde productinformatie en jurytoelichting niet met een concreet, onafhankelijk vastgesteld percentage aangegeven. De formulering ‘kan bijdragen aan minder ammoniakuitstoot’ is daarom passend.

Methaan en ammoniak zijn verschillende gassen

Het belangrijkste verschil zit daarmee in het doel. Bovaer richt zich rechtstreeks op minder methaan, een broeikasgas. CatiBovin richt zich op een betere benutting van voedingsstoffen, met mogelijk minder ammoniak als bijkomend voordeel.

Een betere stikstofbenutting betekent dus niet automatisch minder methaan. CatiBovin kan daarom op basis van deze informatie niet worden beschouwd als vervanger van Bovaer.