Uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel blijkt dat 30 procent van de ondervraagden al langer elektrisch bijverwarmt. Nog eens 15 procent heeft sinds afgelopen winter elektrische verwarming aangeschaft of is dat van plan. Bij Gamma en Karwei werden deze maand tot dusver 82,4 procent meer elektrische kachels en verwarmingselementen verkocht dan in dezelfde periode vorig jaar.

De belangstelling hangt samen met de hoge gasprijzen. Door de onrust in het Midden-Oosten en problemen met het transport van vloeibaar aardgas (lng) zijn de prijzen opnieuw opgelopen. Consumenten betalen in oktober gemiddeld ongeveer € 1,77 per kubieke meter gas. Dat maakt alternatieven aantrekkelijk, maar elektrisch verwarmen is niet per definitie voordeliger.

Elektrische kachel vaak duurder dan cv-ketel

Een gewone elektrische kachel zet vrijwel alle verbruikte elektriciteit om in warmte. Een kachel van 2.000 watt verbruikt bij continu gebruik 2 kilowattuur per uur. Bij een stroomprijs van € 0,27 per kWh kost dat € 0,54 per uur. Wie de kachel vier uur per dag gebruikt, betaalt daarmee ongeveer € 65 per maand.

Een moderne hr-ketel haalt uit één kubieke meter aardgas ongeveer 9 kWh bruikbare warmte. Bij een gasprijs van € 1,77 kost dat circa € 0,20 per kWh warmte. De elektrische kachel komt uit op € 0,27. Voor dezelfde hoeveelheid warmte is verwarmen met gas in dit voorbeeld dus ongeveer 35 procent goedkoper.

Dat verandert wanneer slechts één kleine ruimte verwarmd hoeft te worden. Wie met een elektrisch kacheltje voorkomt dat de cv-installatie het hele huis moet verwarmen, kan alsnog besparen. Het voordeel komt dan vooral doordat minder ruimtes worden verwarmd, niet doordat de elektrische kachel efficiënter is.

Verwarmende airco veel voordeliger

Een airco die ook kan verwarmen werkt volgens een ander principe. Het apparaat haalt warmte uit de buitenlucht en kan daardoor met één kWh elektriciteit doorgaans 3 tot 4 kWh warmte leveren.

Bij dezelfde stroomprijs kost een kWh warmte dan ongeveer € 0,07 tot € 0,09. Daarmee is verwarmen met een moderne airco aanzienlijk goedkoper dan met een elektrische kachel en onder deze omstandigheden ook goedkoper dan met een cv-ketel. Bij strenge vorst neemt het rendement doorgaans wel af.

Ook zonnepanelen kunnen de kosten van elektrisch verwarmen drukken. Het probleem is dat juist in de koude wintermaanden relatief weinig zonnestroom wordt opgewekt.

Besparing hangt af van gebruik

Milieu Centraal raadt gewone elektrische kachels af als alternatief voor verwarming op aardgas. Voor plaatselijke verwarming zijn infraroodpanelen, elektrische dekens en verwarmingskussens vaak verstandiger. Die verwarmen vooral de persoon of de directe omgeving, waardoor niet een hele kamer op temperatuur hoeft te worden gebracht.

De conclusie is dat elektrisch verwarmen zeker kan lonen, maar dat het type verwarming doorslaggevend is. Een gewone elektrische kachel is goedkoop in aanschaf, maar relatief duur in gebruik. Een verwarmende airco vraagt een grotere investering, maar verbruikt voor dezelfde hoeveelheid warmte veel minder elektriciteit. Wie uitsluitend op de gasrekening let, loopt dan ook het risico dat de besparing uiteindelijk op de stroomrekening weer verdwijnt.

Als maatstaf nemen we de zoninstraling van de afgelopen 19 jaar (228 maanden). Vergeleken met een gemiddelde 20 oktober ligt de verwachte opbrengst 67 procent hoger. Van alle dagen rond 20 oktober was de opbrengst in 85 procent van de gevallen lager. We rekenen met één standaardinstallatie: 10 panelen, samen 4 kWp, op het zuiden.

Weerbeeld voor vandaag

Zet de kachel maar aan. Overdag blijft het dinsdag zonnig, afgewisseld door enkele wolkenvelden. De meeste zon is er rond Groningen, ongeveer 9 uur; rond Middelburg blijft het bij ongeveer 5 uur. De temperatuur loopt in de middag op tot 11 à 15 graden. Elders in het land valt af en toe wat lichte regen, in andere streken blijft het droog.

Dit levert elke provincie op

Zo is de opbrengst vandaag over het land verdeeld:

Let op: de tabel gaat uit van 10 panelen (4 kWp) pal op het zuiden onder 35 graden, per dag. Een grotere of anders gerichte installatie schaalt ongeveer evenredig mee.

Wat verklaart het verschil?

Overijssel en Zeeland liggen vandaag 8,5 kWh uit elkaar. De opbrengst in Overijssel is daarmee 2,2 keer zo groot. Het ligt niet aan de stand van de zon, die over zo'n klein land bijna overal gelijk is, maar aan het aantal zonuren en dus aan de bewolking.

Wat kost een kWh vandaag?

Van 05:00 tot 00:00 komt de gemiddelde prijs vandaag uit op 0,364 euro per kWh. Het gaat om de all-in prijs voor consumenten, dus inclusief marktprijs, energiebelasting, btw en de gemiddelde inkoopvergoeding van leveranciers. Het kwartier dat om 12:30 begint is het goedkoopst (0,246 euro), dat van 18:45 het duurst (0,455 euro). Tijdens de zonuren ligt de prijs gemiddeld 0,050 euro lager dan over de hele dag, op 0,314 euro. Veel zon drukt de prijs op het moment dat de panelen leveren. Terugleveren levert dan minder op dan zelf verbruiken.

Zo berekenen we de opbrengst

De cijfers zijn afkomstig uit het KNMI-weermodel HARMONIE AROME (raster van ongeveer twee kilometer), opgevraagd via Open-Meteo. Voor elke provincie kijken we naar één punt: de provinciehoofdstad. Uit de verwachte instraling op een vlak onder 35 graden volgt de opbrengst met een systeemrendement van 86 procent en een temperatuurcorrectie, want een warm paneel levert minder.

PVGIS van de Europese Commissie levert de maatstaf: 19 jaar aan gemeten instraling per locatie, met dezelfde omrekening naar kWh als de verwachting. Daarmee is de verhouding tussen vandaag en normaal niet vertekend door twee verschillende rekenmethodes. De weersverwachting en de historische metingen blijven wel twee losse modellen met elk hun eigen afwijking, dus lees de percentages als een richting en niet als een garantie.

De beoordeling is geijkt op die 19 jaar: een dag is goed wanneer hij beter uitpakt dan driekwart van de vergelijkbare dagen rond dezelfde datum, en zeer goed vanaf negen op de tien. De grenzen volgen dus uit de data.

Stroomprijzen komen van Dynamisch Tarief, dat de day-ahead prijzen van ENTSO-E vertaalt naar een consumentenprijs.