De graanexport vanuit Rusland en Oekraïne wordt steeds verder bemoeilijkt door aanvallen op schepen en havens in de Zwarte Zee. Voor boeren in beide landen stapelen de problemen zich op. Grote hoeveelheden geoogst graan blijven in opslag liggen, terwijl de onzekerheid over de afzet groeit. Ook op de internationale graanmarkt kunnen de gevolgen merkbaar worden.

Deze aanvallen vonden plaats in de omgeving van het Sulina-kanaal, een belangrijke verbinding tussen de Donau en de Zwarte Zee. Deze vaarroute is van groot belang voor de export van Oekraïens graan. Omdat de eigen Oekraïense havens regelmatig onder vuur liggen, wordt een aanzienlijk deel van de graanexport via Roemenië afgehandeld. Ook deze alternatieve route wordt nu steeds onveiliger.

Russische graanschuren zitten vol

Niet alleen Oekraïne, maar ook Rusland ondervindt grote problemen bij de uitvoer van landbouwproducten. Oekraïense droneaanvallen op Russische havens aan de Zwarte Zee en de Zee van Azov hebben het graantransport ernstig verstoord. Vooral in het zuiden van Rusland zitten opslagplaatsen daardoor overvol.

Voor de Russische akkerbouwers komt dat op een zeer ongelukkig moment. In verschillende regio's is sprake van een goede oogst, maar door de beperkte exportmogelijkheden kunnen boeren hun producten moeilijk kwijt. Het grote binnenlandse aanbod zet de graanprijzen onder druk.

De Russische graanexport liep in de eerste drie weken van augustus terug van 2,9 miljoen ton vorig jaar naar 1,4 miljoen ton dit jaar. Voor boeren betekent de stagnerende afzet dat zij hun graan soms tegen kostprijs of zelfs met verlies moeten verkopen. Anderen proberen hun oogst langer op te slaan, maar beschikken niet altijd over voldoende opslagcapaciteit of financiële reserves.

De Russische overheid onderzoekt inmiddels alternatieve exportroutes, waaronder transport via de noordelijke havenstad Moermansk. Vanuit belangrijke landbouwgebieden zoals Stavropol betekent dat echter een transportafstand van meer dan 3.000 kilometer, met enorme extra kosten.

Gevolgen voor internationale graanmarkt

Rusland en Oekraïne behoren tot de belangrijkste graanexporteurs ter wereld. Wanneer beide landen minder graan kunnen uitvoeren, kan dat de internationale handelsstromen en prijsvorming beïnvloeden. Vooral landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten zijn sterk afhankelijk van graan uit het Zwarte Zeegebied.

Terwijl de exportproblemen op de wereldmarkt tot hogere prijzen kunnen leiden, profiteren boeren in de getroffen gebieden daar nauwelijks van. Door het overschot aan graan op de binnenlandse markt staan hun opbrengstprijzen juist onder druk.

Ook voor Europese graantelers zijn de ontwikkelingen relevant. Langdurige verstoringen van de export uit het Zwarte Zeegebied kunnen gevolgen hebben voor de Europese graanprijzen. De tarwe prijzen in Europa stegen de afgelopen dagen al licht.

Voor boeren in Rusland en Oekraïne is de situatie ondertussen nijpend. De oorlog bedreigt niet alleen de afzet van de huidige oogst, maar ook de financiering van het volgende teeltseizoen. Zonder inkomsten uit graanverkopen wordt het voor een deel van de bedrijven steeds moeilijker om zaaizaad, kunstmest en brandstof te betalen.

De grote uienexport naar Afrika heeft gevolgen voor de Nederlandse markt. Het overaanbod aan grove maten zorgt voor prijsdruk op dit segment. Ook de geringere vraag uit andere markten speelt hierin een rol.

Tegelijkertijd loopt de uienafzet in het algemeen door en blijven de prijzen stabiel. Daar staat tegenover dat kwaliteitsproblemen de handel onder spanning zetten. Vooral fusarium en bacterierot veroorzaken zorgen bij kopers.

Weilanden in Nederland vertonen grote bruine, kale vlekken door een extreme muizenplaag. Oorzaak is de droogte, die ervoor zorgt dat muizenpopulaties explosief groeien en het gras volledig afvreten.

Boeren zetten hun percelen onder water als noodmaatregel om de dieren te verdrijven of te verdrinken. Deze drastische ingreep helpt enigszins, maar kan de schade niet voorkomen. De economische gevolgen voor melkveebedrijven zijn groot: op sommige plekken loopt de kostenmeerpost al in de tonnen. Boeren beschouwen dit als ondernemersrisico, maar voelen zich er desondanks zwaar door getroffen.

Een Turks vrachtschip met graan is in de Zwarte Zee getroffen door een droneaanval. Volgens de kustwacht vond het incident plaats op ongeveer 17 kilometer ten zuidoosten van het Roemeense boorplatform Pescăruş. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky wijt de aanval aan Rusland.

De aantasting van scheepvaart in de Zwarte Zee vormt een voortdurend punt van spanning in het conflict. Dit incident onderstreept opnieuw de veiligheidsrisico's voor handelsvaartuigen in de regio.

De oplopende spanningen beïnvloeden ook de graanmarkt: nieuwe aanvallen op de Oekraïense graaninfrastructuur en scheepvaart doen de zorgen over de graanexport toenemen en stuwen de tarieven omhoog.

De vroege oogst en het droge weer scheppen gunstige omstandigheden voor het voorjaar. Akkerbouwers kunnen op dit moment optimaal zaaien. In het Groningse Finsterwolde lopen de zaaiactiviteiten voor wintertarwe goed: de zaaibedden liggen er volgens telers goed bij.

Niet overal in Europa werkt de droogte echter in het voordeel van de telers uit. Hoewel aardappeltelers in Nederland relatief weinig stress ervaren bij de oogst, zorgt de droogte op sommige locaties voor belemmeringen. Vooral in België levert dit problemen op. Daarnaast staat de kwaliteit van het geoogste product op meerdere plekken ter discussie.