Trump kondigde het steunpakket maandag aan tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Kansas. Via het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) krijgen boeren een eenmalige tegemoetkoming voor de hoge dieselkosten. Daarmee probeert de regering de financiële druk op landbouwbedrijven te verlichten.

Die druk is de afgelopen maanden fors toegenomen. Door de oorlog met Iran en de verstoring van de internationale oliehandel zijn brandstofprijzen sterk gestegen. Tegelijkertijd hebben boeren te maken met hogere kunstmestprijzen en duurdere landbouwmachines. Ook het handelsbeleid van Trump, met importheffingen op producten uit verschillende landen, werkt volgens landbouworganisaties kostenverhogend.

Ook wij hebben te maken met stijgende gasprijzen, door de sluiting van de straat van Hormuz.

Trump-stemmers haken af

De onvrede is opvallend omdat Amerikaanse boeren traditioneel een belangrijke achterban van de Republikeinse partij vormen. Bij de presidentsverkiezingen van 2024 stemde bijna 70 procent van de kiezers op het platteland op Trump. Inmiddels keurt volgens een peiling van AP en KFF 57 procent van de plattelandskiezers zijn economische beleid af.

Meer faillissementen

Volgens de Nebraska Farmers Union is het aantal faillissementen onder landbouwbedrijven in de staat dit jaar met 46 procent gestegen. Voorzitter John Hansen legt een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid bij het beleid van Trump.

Vooral de importheffingen zijn volgens Hansen schadelijk. Hoewel handelsbescherming in bepaalde sectoren nuttig kan zijn, hebben de brede Amerikaanse heffingen geleid tot hogere kosten en handelsconflicten die ook de landbouw raken.

De aangekondigde 8 miljard dollar aan dieselsteun volgt op eerdere maatregelen van Trump om brandstof goedkoper te maken. Zo versoepelde hij begin oktober tijdelijk de regels voor het gebruik van belastingvrije rode diesel op de openbare weg.

Nog 2 weken

Voor de Republikeinen komt de groeiende onvrede onder boeren bijzonder ongelegen. Op 3 november kiezen de Amerikanen een nieuw Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat. Zelfs in traditioneel Republikeinse landbouwstaten als Nebraska en Kansas zijn de verkiezingsraces spannender dan gebruikelijk.

De vraag is of de nieuwe miljardensteun voldoende is om het vertrouwen van boeren te herstellen. Veel landbouwbedrijven kampen niet alleen met hoge brandstofkosten, maar ook met stijgende productiekosten en onzekerheid over hun afzetmarkten. Steeds meer boeren zien in dat het wispelturige, ondoordachte beleid hun in hun eigen portemonnee treft.

De graanexport vanuit Rusland en Oekraïne wordt steeds verder bemoeilijkt door aanvallen op schepen en havens in de Zwarte Zee. Voor boeren in beide landen stapelen de problemen zich op. Grote hoeveelheden geoogst graan blijven in opslag liggen, terwijl de onzekerheid over de afzet groeit. Ook op de internationale graanmarkt kunnen de gevolgen merkbaar worden.

Deze aanvallen vonden plaats in de omgeving van het Sulina-kanaal, een belangrijke verbinding tussen de Donau en de Zwarte Zee. Deze vaarroute is van groot belang voor de export van Oekraïens graan. Omdat de eigen Oekraïense havens regelmatig onder vuur liggen, wordt een aanzienlijk deel van de graanexport via Roemenië afgehandeld. Ook deze alternatieve route wordt nu steeds onveiliger.

Russische graanschuren zitten vol

Niet alleen Oekraïne, maar ook Rusland ondervindt grote problemen bij de uitvoer van landbouwproducten. Oekraïense droneaanvallen op Russische havens aan de Zwarte Zee en de Zee van Azov hebben het graantransport ernstig verstoord. Vooral in het zuiden van Rusland zitten opslagplaatsen daardoor overvol.

Voor de Russische akkerbouwers komt dat op een zeer ongelukkig moment. In verschillende regio's is sprake van een goede oogst, maar door de beperkte exportmogelijkheden kunnen boeren hun producten moeilijk kwijt. Het grote binnenlandse aanbod zet de graanprijzen onder druk.

De Russische graanexport liep in de eerste drie weken van augustus terug van 2,9 miljoen ton vorig jaar naar 1,4 miljoen ton dit jaar. Voor boeren betekent de stagnerende afzet dat zij hun graan soms tegen kostprijs of zelfs met verlies moeten verkopen. Anderen proberen hun oogst langer op te slaan, maar beschikken niet altijd over voldoende opslagcapaciteit of financiële reserves.

De Russische overheid onderzoekt inmiddels alternatieve exportroutes, waaronder transport via de noordelijke havenstad Moermansk. Vanuit belangrijke landbouwgebieden zoals Stavropol betekent dat echter een transportafstand van meer dan 3.000 kilometer, met enorme extra kosten.

Gevolgen voor internationale graanmarkt

Rusland en Oekraïne behoren tot de belangrijkste graanexporteurs ter wereld. Wanneer beide landen minder graan kunnen uitvoeren, kan dat de internationale handelsstromen en prijsvorming beïnvloeden. Vooral landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten zijn sterk afhankelijk van graan uit het Zwarte Zeegebied.

Terwijl de exportproblemen op de wereldmarkt tot hogere prijzen kunnen leiden, profiteren boeren in de getroffen gebieden daar nauwelijks van. Door het overschot aan graan op de binnenlandse markt staan hun opbrengstprijzen juist onder druk.

Ook voor Europese graantelers zijn de ontwikkelingen relevant. Langdurige verstoringen van de export uit het Zwarte Zeegebied kunnen gevolgen hebben voor de Europese graanprijzen. De tarwe prijzen in Europa stegen de afgelopen dagen al licht.

Voor boeren in Rusland en Oekraïne is de situatie ondertussen nijpend. De oorlog bedreigt niet alleen de afzet van de huidige oogst, maar ook de financiering van het volgende teeltseizoen. Zonder inkomsten uit graanverkopen wordt het voor een deel van de bedrijven steeds moeilijker om zaaizaad, kunstmest en brandstof te betalen.