Een monumentale kantoorvilla aan de Weteringschans in Amsterdam ondergaat een bijzondere verduurzaming. Het pand springt van energielabel G naar A++ dankzij het gebruik van grachtenwater voor verwarming en koeling. Deze techniek, aquathermie genaamd, werkt door energie uit het water te ontrekken en via een warmtepomp in te zetten.

Twee warmtewisselaars, waarvan er een momenteel zichtbaar aan de waterkant hangt en de ander al op de bodem van de gracht ligt, maken dit mogelijk. Volgens Suze Gehem, directeur van adviesbureau De Groene Grachten, is dit voor het eerst dat aquathermie in de historische context van Amsterdam zonder subsidies wordt toegepast. Hoewel de techniek niet nieuw is, noemt zij het project een droom die uitkomt.

Naast het grachtenwater worden ook de ramen geïsoleerd en liggen zonnepanelen op het dak, die vanaf de straat niet zichtbaar zijn. Het gebruik van lokale energiebronnen zoals het grachtenwater maakt volgens Gehem het verschil voor zo'n grote sprong in energieprestatie. Het Parool wijst erop dat Amsterdam nog veel meer energie uit zijn grachten kan benutten voor tienduizenden huishoudens.

Uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel blijkt dat 30 procent van de ondervraagden al langer elektrisch bijverwarmt. Nog eens 15 procent heeft sinds afgelopen winter elektrische verwarming aangeschaft of is dat van plan. Bij Gamma en Karwei werden deze maand tot dusver 82,4 procent meer elektrische kachels en verwarmingselementen verkocht dan in dezelfde periode vorig jaar.

De belangstelling hangt samen met de hoge gasprijzen. Door de onrust in het Midden-Oosten en problemen met het transport van vloeibaar aardgas (lng) zijn de prijzen opnieuw opgelopen. Consumenten betalen in oktober gemiddeld ongeveer € 1,77 per kubieke meter gas. Dat maakt alternatieven aantrekkelijk, maar elektrisch verwarmen is niet per definitie voordeliger.

Elektrische kachel vaak duurder dan cv-ketel

Een gewone elektrische kachel zet vrijwel alle verbruikte elektriciteit om in warmte. Een kachel van 2.000 watt verbruikt bij continu gebruik 2 kilowattuur per uur. Bij een stroomprijs van € 0,27 per kWh kost dat € 0,54 per uur. Wie de kachel vier uur per dag gebruikt, betaalt daarmee ongeveer € 65 per maand.

Een moderne hr-ketel haalt uit één kubieke meter aardgas ongeveer 9 kWh bruikbare warmte. Bij een gasprijs van € 1,77 kost dat circa € 0,20 per kWh warmte. De elektrische kachel komt uit op € 0,27. Voor dezelfde hoeveelheid warmte is verwarmen met gas in dit voorbeeld dus ongeveer 35 procent goedkoper.

Dat verandert wanneer slechts één kleine ruimte verwarmd hoeft te worden. Wie met een elektrisch kacheltje voorkomt dat de cv-installatie het hele huis moet verwarmen, kan alsnog besparen. Het voordeel komt dan vooral doordat minder ruimtes worden verwarmd, niet doordat de elektrische kachel efficiënter is.

Verwarmende airco veel voordeliger

Een airco die ook kan verwarmen werkt volgens een ander principe. Het apparaat haalt warmte uit de buitenlucht en kan daardoor met één kWh elektriciteit doorgaans 3 tot 4 kWh warmte leveren.

Bij dezelfde stroomprijs kost een kWh warmte dan ongeveer € 0,07 tot € 0,09. Daarmee is verwarmen met een moderne airco aanzienlijk goedkoper dan met een elektrische kachel en onder deze omstandigheden ook goedkoper dan met een cv-ketel. Bij strenge vorst neemt het rendement doorgaans wel af.

Ook zonnepanelen kunnen de kosten van elektrisch verwarmen drukken. Het probleem is dat juist in de koude wintermaanden relatief weinig zonnestroom wordt opgewekt.

Besparing hangt af van gebruik

Milieu Centraal raadt gewone elektrische kachels af als alternatief voor verwarming op aardgas. Voor plaatselijke verwarming zijn infraroodpanelen, elektrische dekens en verwarmingskussens vaak verstandiger. Die verwarmen vooral de persoon of de directe omgeving, waardoor niet een hele kamer op temperatuur hoeft te worden gebracht.

De conclusie is dat elektrisch verwarmen zeker kan lonen, maar dat het type verwarming doorslaggevend is. Een gewone elektrische kachel is goedkoop in aanschaf, maar relatief duur in gebruik. Een verwarmende airco vraagt een grotere investering, maar verbruikt voor dezelfde hoeveelheid warmte veel minder elektriciteit. Wie uitsluitend op de gasrekening let, loopt dan ook het risico dat de besparing uiteindelijk op de stroomrekening weer verdwijnt.