Een monumentale kantoorvilla aan de Weteringschans in Amsterdam ondergaat een bijzondere verduurzaming. Het pand springt van energielabel G naar A++ dankzij het gebruik van grachtenwater voor verwarming en koeling. Deze techniek, aquathermie genaamd, werkt door energie uit het water te ontrekken en via een warmtepomp in te zetten.

Twee warmtewisselaars, waarvan er een momenteel zichtbaar aan de waterkant hangt en de ander al op de bodem van de gracht ligt, maken dit mogelijk. Volgens Suze Gehem, directeur van adviesbureau De Groene Grachten, is dit voor het eerst dat aquathermie in de historische context van Amsterdam zonder subsidies wordt toegepast. Hoewel de techniek niet nieuw is, noemt zij het project een droom die uitkomt.

Naast het grachtenwater worden ook de ramen geïsoleerd en liggen zonnepanelen op het dak, die vanaf de straat niet zichtbaar zijn. Het gebruik van lokale energiebronnen zoals het grachtenwater maakt volgens Gehem het verschil voor zo'n grote sprong in energieprestatie. Het Parool wijst erop dat Amsterdam nog veel meer energie uit zijn grachten kan benutten voor tienduizenden huishoudens.

Uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel blijkt dat 30 procent van de ondervraagden al langer elektrisch bijverwarmt. Nog eens 15 procent heeft sinds afgelopen winter elektrische verwarming aangeschaft of is dat van plan. Bij Gamma en Karwei werden deze maand tot dusver 82,4 procent meer elektrische kachels en verwarmingselementen verkocht dan in dezelfde periode vorig jaar.

De belangstelling hangt samen met de hoge gasprijzen. Door de onrust in het Midden-Oosten en problemen met het transport van vloeibaar aardgas (lng) zijn de prijzen opnieuw opgelopen. Consumenten betalen in oktober gemiddeld ongeveer € 1,77 per kubieke meter gas. Dat maakt alternatieven aantrekkelijk, maar elektrisch verwarmen is niet per definitie voordeliger.

Elektrische kachel vaak duurder dan cv-ketel

Een gewone elektrische kachel zet vrijwel alle verbruikte elektriciteit om in warmte. Een kachel van 2.000 watt verbruikt bij continu gebruik 2 kilowattuur per uur. Bij een stroomprijs van € 0,27 per kWh kost dat € 0,54 per uur. Wie de kachel vier uur per dag gebruikt, betaalt daarmee ongeveer € 65 per maand.

Een moderne hr-ketel haalt uit één kubieke meter aardgas ongeveer 9 kWh bruikbare warmte. Bij een gasprijs van € 1,77 kost dat circa € 0,20 per kWh warmte. De elektrische kachel komt uit op € 0,27. Voor dezelfde hoeveelheid warmte is verwarmen met gas in dit voorbeeld dus ongeveer 35 procent goedkoper.

Dat verandert wanneer slechts één kleine ruimte verwarmd hoeft te worden. Wie met een elektrisch kacheltje voorkomt dat de cv-installatie het hele huis moet verwarmen, kan alsnog besparen. Het voordeel komt dan vooral doordat minder ruimtes worden verwarmd, niet doordat de elektrische kachel efficiënter is.

Verwarmende airco veel voordeliger

Een airco die ook kan verwarmen werkt volgens een ander principe. Het apparaat haalt warmte uit de buitenlucht en kan daardoor met één kWh elektriciteit doorgaans 3 tot 4 kWh warmte leveren.

Bij dezelfde stroomprijs kost een kWh warmte dan ongeveer € 0,07 tot € 0,09. Daarmee is verwarmen met een moderne airco aanzienlijk goedkoper dan met een elektrische kachel en onder deze omstandigheden ook goedkoper dan met een cv-ketel. Bij strenge vorst neemt het rendement doorgaans wel af.

Ook zonnepanelen kunnen de kosten van elektrisch verwarmen drukken. Het probleem is dat juist in de koude wintermaanden relatief weinig zonnestroom wordt opgewekt.

Besparing hangt af van gebruik

Milieu Centraal raadt gewone elektrische kachels af als alternatief voor verwarming op aardgas. Voor plaatselijke verwarming zijn infraroodpanelen, elektrische dekens en verwarmingskussens vaak verstandiger. Die verwarmen vooral de persoon of de directe omgeving, waardoor niet een hele kamer op temperatuur hoeft te worden gebracht.

De conclusie is dat elektrisch verwarmen zeker kan lonen, maar dat het type verwarming doorslaggevend is. Een gewone elektrische kachel is goedkoop in aanschaf, maar relatief duur in gebruik. Een verwarmende airco vraagt een grotere investering, maar verbruikt voor dezelfde hoeveelheid warmte veel minder elektriciteit. Wie uitsluitend op de gasrekening let, loopt dan ook het risico dat de besparing uiteindelijk op de stroomrekening weer verdwijnt.

Trump kondigde het steunpakket maandag aan tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Kansas. Via het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) krijgen boeren een eenmalige tegemoetkoming voor de hoge dieselkosten. Daarmee probeert de regering de financiële druk op landbouwbedrijven te verlichten.

Die druk is de afgelopen maanden fors toegenomen. Door de oorlog met Iran en de verstoring van de internationale oliehandel zijn brandstofprijzen sterk gestegen. Tegelijkertijd hebben boeren te maken met hogere kunstmestprijzen en duurdere landbouwmachines. Ook het handelsbeleid van Trump, met importheffingen op producten uit verschillende landen, werkt volgens landbouworganisaties kostenverhogend.

Ook wij hebben te maken met stijgende gasprijzen, door de sluiting van de straat van Hormuz.

Trump-stemmers haken af

De onvrede is opvallend omdat Amerikaanse boeren traditioneel een belangrijke achterban van de Republikeinse partij vormen. Bij de presidentsverkiezingen van 2024 stemde bijna 70 procent van de kiezers op het platteland op Trump. Inmiddels keurt volgens een peiling van AP en KFF 57 procent van de plattelandskiezers zijn economische beleid af.

Meer faillissementen

Volgens de Nebraska Farmers Union is het aantal faillissementen onder landbouwbedrijven in de staat dit jaar met 46 procent gestegen. Voorzitter John Hansen legt een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid bij het beleid van Trump.

Vooral de importheffingen zijn volgens Hansen schadelijk. Hoewel handelsbescherming in bepaalde sectoren nuttig kan zijn, hebben de brede Amerikaanse heffingen geleid tot hogere kosten en handelsconflicten die ook de landbouw raken.

De aangekondigde 8 miljard dollar aan dieselsteun volgt op eerdere maatregelen van Trump om brandstof goedkoper te maken. Zo versoepelde hij begin oktober tijdelijk de regels voor het gebruik van belastingvrije rode diesel op de openbare weg.

Nog 2 weken

Voor de Republikeinen komt de groeiende onvrede onder boeren bijzonder ongelegen. Op 3 november kiezen de Amerikanen een nieuw Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat. Zelfs in traditioneel Republikeinse landbouwstaten als Nebraska en Kansas zijn de verkiezingsraces spannender dan gebruikelijk.

De vraag is of de nieuwe miljardensteun voldoende is om het vertrouwen van boeren te herstellen. Veel landbouwbedrijven kampen niet alleen met hoge brandstofkosten, maar ook met stijgende productiekosten en onzekerheid over hun afzetmarkten. Steeds meer boeren zien in dat het wispelturige, ondoordachte beleid hun in hun eigen portemonnee treft.

Als maatstaf nemen we de zoninstraling van de afgelopen 19 jaar (228 maanden). Vergeleken met een gemiddelde 20 oktober ligt de verwachte opbrengst 67 procent hoger. Van alle dagen rond 20 oktober was de opbrengst in 85 procent van de gevallen lager. We rekenen met één standaardinstallatie: 10 panelen, samen 4 kWp, op het zuiden.

Weerbeeld voor vandaag

Zet de kachel maar aan. Overdag blijft het dinsdag zonnig, afgewisseld door enkele wolkenvelden. De meeste zon is er rond Groningen, ongeveer 9 uur; rond Middelburg blijft het bij ongeveer 5 uur. De temperatuur loopt in de middag op tot 11 à 15 graden. Elders in het land valt af en toe wat lichte regen, in andere streken blijft het droog.

Dit levert elke provincie op

Zo is de opbrengst vandaag over het land verdeeld:

Let op: de tabel gaat uit van 10 panelen (4 kWp) pal op het zuiden onder 35 graden, per dag. Een grotere of anders gerichte installatie schaalt ongeveer evenredig mee.

Wat verklaart het verschil?

Overijssel en Zeeland liggen vandaag 8,5 kWh uit elkaar. De opbrengst in Overijssel is daarmee 2,2 keer zo groot. Het ligt niet aan de stand van de zon, die over zo'n klein land bijna overal gelijk is, maar aan het aantal zonuren en dus aan de bewolking.

Wat kost een kWh vandaag?

Van 05:00 tot 00:00 komt de gemiddelde prijs vandaag uit op 0,364 euro per kWh. Het gaat om de all-in prijs voor consumenten, dus inclusief marktprijs, energiebelasting, btw en de gemiddelde inkoopvergoeding van leveranciers. Het kwartier dat om 12:30 begint is het goedkoopst (0,246 euro), dat van 18:45 het duurst (0,455 euro). Tijdens de zonuren ligt de prijs gemiddeld 0,050 euro lager dan over de hele dag, op 0,314 euro. Veel zon drukt de prijs op het moment dat de panelen leveren. Terugleveren levert dan minder op dan zelf verbruiken.

Zo berekenen we de opbrengst

De cijfers zijn afkomstig uit het KNMI-weermodel HARMONIE AROME (raster van ongeveer twee kilometer), opgevraagd via Open-Meteo. Voor elke provincie kijken we naar één punt: de provinciehoofdstad. Uit de verwachte instraling op een vlak onder 35 graden volgt de opbrengst met een systeemrendement van 86 procent en een temperatuurcorrectie, want een warm paneel levert minder.

PVGIS van de Europese Commissie levert de maatstaf: 19 jaar aan gemeten instraling per locatie, met dezelfde omrekening naar kWh als de verwachting. Daarmee is de verhouding tussen vandaag en normaal niet vertekend door twee verschillende rekenmethodes. De weersverwachting en de historische metingen blijven wel twee losse modellen met elk hun eigen afwijking, dus lees de percentages als een richting en niet als een garantie.

De beoordeling is geijkt op die 19 jaar: een dag is goed wanneer hij beter uitpakt dan driekwart van de vergelijkbare dagen rond dezelfde datum, en zeer goed vanaf negen op de tien. De grenzen volgen dus uit de data.

Stroomprijzen komen van Dynamisch Tarief, dat de day-ahead prijzen van ENTSO-E vertaalt naar een consumentenprijs.