In een artikel op StikstofInfo.net richt De Heij zijn kritiek op het bouwstenenplan en de koers van onder meer LTO en NAJK. Hij stelt dat een emissienorm per fosfaatrecht, samen met een kleinere veestapel en aanvullende reductie-eisen, de druk op bedrijven verder vergroot. Boeren krijgen volgens hem te maken met hoge investeringen en nieuwe onzekerheid.

De Heij verwacht dat het aantal dieren door deze aanpak met 8 tot 20 procent afneemt. Voor de overblijvende melkveehouders zou daar volgens zijn analyse nog een vermindering van de staluitstoot met 45 procent bovenop komen. Dit zijn prognoses van De Heij.

Als alternatief pleit hij voor samenwerking per gebied. Daarbij moeten de plaatselijke natuur, de uitstoot en de mogelijkheden van bedrijven bepalen welke maatregelen nodig zijn. Een landelijke aanpak houdt volgens hem onvoldoende rekening met verschillen tussen regio’s.

De Heij sluit af met een persoonlijke boodschap. Hij overweegt zijn jarenlange inzet voor het stikstofdossier te beëindigen en wil daar rond kerst opnieuw over beslissen.

Wat is het bouwstenenplan?

Het Interprovinciaal Overleg (IPO), LTO Nederland, NAJK, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Unie van Waterschappen (UvW) hebben op 9 juli 2025 een gezamenlijk voorstel gepresenteerd om de stikstofuitstoot in de landbouw terug te dringen en de vastgelopen vergunningverlening weer op gang te brengen.

De organisaties onderschrijven de doelstelling om de stikstofemissies uit de landbouw in 2035 met 42 tot 46 procent te verminderen ten opzichte van 2019, met een wettelijk vastgelegd tussendoel voor 2030. Andere sectoren, waaronder industrie en mobiliteit, moeten volgens het voorstel in 2035 een reductie van 50 procent realiseren.

Een belangrijke verandering is de overstap van stikstofdepositie naar concrete emissienormen per sector en per landbouwbedrijf. Boeren krijgen daarmee een vastgestelde uitstootnorm, maar mogen zelf bepalen hoe zij daaraan voldoen.

Dat kan bijvoorbeeld door aanpassingen in het management, technische innovaties of extensivering. Bedrijven die al maatregelen hebben genomen, worden zo niet opnieuw met hetzelfde reductiepercentage geconfronteerd. De normen moeten meetbaar, controleerbaar en uiteindelijk handhaafbaar zijn. Wanneer bedrijven hun verplichtingen niet nakomen, kunnen sancties volgen, waaronder het gedeeltelijk intrekken van vergunningen of het korten op dier- en fosfaatrechten.

Het voorstel combineert landelijke maatregelen, zoals bestaande en aanvullende beëindigingsregelingen, met bedrijfsgerichte emissiereductie en extra maatregelen rond kwetsbare Natura 2000-gebieden. Voor de twee tot vijf meest urgente natuurgebieden wordt gepleit voor een direct te starten, verplichtende gebiedsaanpak. Daarbij kunnen ook instrumenten als wettelijke herverkaveling worden ingezet. Elders geldt het uitgangspunt 'vrijwillig waar het kan, dwingend waar het moet'.

De Partij voor de Dieren probeert al sinds 2011 een einde te maken aan onverdoofd slachten. Destijds stemden 116 Tweede Kamerleden voor een verbod, maar strandde het voorstel in de Eerste Kamer vanwege bezwaren rond de godsdienstvrijheid.

Inmiddels is de juridische situatie veranderd. De Raad van State oordeelde in oktober 2025 overwegend positief over een nieuw wetsvoorstel. Volgens het adviesorgaan biedt Europese rechtspraak meer ruimte om dierenwelzijn zwaarder te laten wegen dan godsdienstvrijheid. Een verbod is daarmee onder bepaalde voorwaarden juridisch mogelijk.

Ook reguliere slacht onder vuur

Het voorstel van Esther Ouwehand gaat verder dan alleen halal en koosjer slachten. Ook CO2-bedwelming bij varkens en elektrische waterbaden bij pluimvee moeten verdwijnen. Daarnaast wil de partij voorkomen dat kippen, eenden en kalkoenen bij bewustzijn vanuit transportkratten op lopende banden worden gekanteld.

Daarmee raakt het voorstel ook reguliere slachterijen, die voor andere bedwelmingsmethoden moeten kiezen.

Kritiek vanuit geloofsgemeenschappen

Religieuze organisaties plaatsen vraagtekens bij de manier waarop dierenwelzijn wordt afgewogen. In een opiniestuk in Trouw wijzen rabbijn Albert Ringer en Melek Erdogan erop dat ook bestaande industriële slachtmethoden pijn en stress kunnen veroorzaken.

Volgens hen wordt onvoldoende erkend dat religieuze slachtvoorschriften eveneens gericht zijn op zorgvuldig omgaan met dieren. Ze vrezen bovendien dat een verbod vooral joodse en islamitische gemeenschappen treft.

Tegenstanders wijzen daarnaast op de economische gevolgen voor gespecialiseerde slachterijen. Nieuwe investeringen en aangepaste werkwijzen kunnen de kosten verhogen, terwijl consumenten mogelijk meer gaan betalen voor ritueel geslacht vlees.

Schapenhouders vrezen onbedoelde gevolgen

Een ander onderdeel van het voorstel verbiedt het verhandelen van zoogdieren voor de slacht vanaf 40 procent van de draagtijd.

De Nederlandse Schapen- en Geitenfokkers Organisatie (NSFO) betwijfelt of deze grens praktisch uitvoerbaar is. Bij schapen is een vroege dracht niet altijd betrouwbaar vast te stellen. Bovendien vreest de organisatie dat schapenhouders hun bedrijfsvoering moeten aanpassen, bijvoorbeeld door rammen en ooien vaker gescheiden te houden.

Ook waarschuwt de sector voor een ongelijk speelveld. Het voorstel beperkt de import van vlees uit landen waar andere slachtregels gelden namelijk niet.

Nog geen verbod

Hoewel er in de Tweede Kamer steun lijkt te bestaan voor een verbod op onverdoofd slachten, staat niet vast dat het volledige wetsvoorstel een meerderheid krijgt.

De Raad van State heeft bovendien om een betere onderbouwing van de uitvoerbaarheid van de drachtigheidsgrens gevraagd.

De discussie draait daarmee niet alleen om de vraag of onverdoofd slachten verboden moet worden, maar ook om de gevolgen voor slachterijen, veehouders en geloofsgemeenschappen. Na vijftien jaar politiek debat is een definitief besluit nog altijd niet genomen.