De aanpassingen volgen op intensief overleg met onder andere de Landbouw Alliantie en de boerenorganisaties LTO Nederland en NAJK. Zij verzetten zich tegen de oorspronkelijke plannen, waarin bedrijven binnen vaste zones rond Natura 2000-gebieden met strengere emissiebeperkingen te maken zouden krijgen.

Van Essen verdedigde die landelijke aanpak eerder nog als een manier om duidelijke regels en een gelijk speelveld te creëren. Wel benadrukte hij dat provincies rekening moesten kunnen houden met lokale omstandigheden, zoals perceelgrenzen, landschapsstructuren en bestaande gebiedsprocessen.

LTO-voorzitter Ger Koopmans pleitte juist voor meer vrijheid voor provincies. Volgens hem zou een gebiedsgerichte aanpak alleen kunnen slagen wanneer provincies voldoende ruimte krijgen om de doelen op hun eigen manier te bereiken.

Bufferzones blijven als stok achter de deur

Volgens de nieuwste plannen mogen provincies nu zelf bepalen hoe zij het wettelijke doel van minimaal 42 procent stikstofreductie realiseren. De maatregelen moeten uiterlijk op 1 september 2028 wettelijk zijn vastgelegd. Dat is een half jaar later dan oorspronkelijk voorzien.

De vaste bufferzones verdwijnen daarmee niet definitief. Wanneer provincies er niet in slagen om tijdig met voldoende maatregelen te komen, worden de zones van 500 en 1000 meter alsnog verplicht opgelegd.

De stikstofdoelen zelf blijven dus ongewijzigd. De versoepeling zit vooral in de manier waarop en de termijn waarbinnen de doelen moeten worden bereikt.

Rekenondergrens half jaar eerder

Ook bij de vergunningverlening komt het kabinet boeren en andere ondernemers tegemoet. De nieuwe rekenkundige ondergrens wordt volgens het AD al op 1 juli 2027 ingevoerd, een half jaar eerder dan gepland.

Daarmee moet voor activiteiten waarvan de berekende stikstofdepositie onder die grens blijft, gemakkelijker duidelijkheid ontstaan over de vergunningplicht.

Daarnaast wordt de invoering van de omstreden koeiennorm van maximaal 2,6 koeien per hectare tijdelijk uitgesteld. De sector krijgt drie maanden extra om met alternatieve maatregelen te komen die hetzelfde wettelijke doel bereiken. Lukt dat niet, dan blijft de voorgestelde koeiennorm van kracht.

PAS-melders vóór juli 2027 legaliseren

Een belangrijke toezegging betreft de ongeveer 2.500 PAS-melders. Deze bedrijven mochten onder het voormalige Programma Aanpak Stikstof volstaan met een melding, maar kwamen door het wegvallen van de juridische basis van dat systeem zonder geldige toestemming te zitten.

Het kabinet wil deze bedrijven nu vóór 1 juli 2027 legaliseren. Daarmee ligt er na jaren van onzekerheid een concrete streefdatum. Hoe de legalisatie juridisch en praktisch moet worden uitgevoerd, moet nog worden uitgewerkt.

Stikstofdoelen blijven overeind

De nieuwe afspraken betekenen vooral dat het kabinet de uitvoering van het stikstofbeleid minder centraal wil voorschrijven. Provincies en boeren krijgen meer tijd en vrijheid om alternatieven uit te werken.

Tegelijkertijd blijft de druk bestaan om daadwerkelijk stikstofreductie te realiseren. Als provincies hun doelen niet halen of onvoldoende maatregelen vastleggen, kan het kabinet alsnog terugvallen op de oorspronkelijke, strengere aanpak.

De aanpassingen moeten bijdragen aan de ambitie van Van Essen om Nederland in 2028 weer van het stikstofslot te halen. Of de aangepaste maatregelen ook juridisch voldoende zekerheid bieden om vergunningverlening weer op gang te brengen, zal nog moeten blijken.