De gesprekken met boerenorganisaties LTO Nederland en NAJK zijn donderdagavond en afgelopen nacht doorgegaan. Ook vrijdagochtend wordt er nog verder gepraat. De tijd dringt, want Van Essen wil zijn plannen later vandaag in de ministerraad bespreken.

De stemming onder de boerenorganisaties is vooralsnog weinig positief. NAJK-voorzitter Gerben Boom constateerde donderdag dat er onvoldoende beweging in de voorstellen zit. LTO-voorzitter Ger Koopmans sprak van een moeizaam overleg. Volgens hem worden sommige verbeteringen tenietgedaan door nieuwe voorwaarden.

Grote gevolgen voor melkveehouders

De plannen van Van Essen moeten de stikstofuitstoot fors terugdringen en de vastgelopen vergunningverlening weer op gang helpen. Het kabinet wil onder meer strengere regels rond Natura 2000-gebieden en uitstootnormen voor individuele veehouderijbedrijven invoeren.

Voor melkveehouders kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. De voorgestelde normen vragen op veel bedrijven om een forse vermindering van de ammoniakuitstoot. Dat kan door technische aanpassingen, extensivering of vermindering van het aantal dieren.

Juist de uitvoerbaarheid leidt tot kritiek. Extensieve en biologische melkveehouders vrezen dat hun relatief milieuvriendelijke bedrijfsvoering onvoldoende wordt meegewogen. Zo kan langdurige weidegang de ammoniakuitstoot beperken, terwijl het effect daarvan moeilijker in vaste normen is uit te drukken.

Voor intensievere bedrijven speelt een ander probleem. Extra grond is duur en niet altijd beschikbaar, terwijl een kleinere veestapel de economische levensvatbaarheid van het bedrijf kan aantasten.

Ook de aangekondigde zones rond stikstofgevoelige natuurgebieden zorgen voor onzekerheid. Boeren die binnen een kilometer van dergelijke gebieden ondernemen, kunnen met aanvullende beperkingen te maken krijgen.

Politieke druk neemt toe

Van Essen heeft niet alleen met de landbouwsector te maken. Ook in Den Haag wordt stevig aan het stikstofpakket getrokken.

BBB, JA21 en SGP willen versoepelingen van de plannen en verbinden die onder meer aan hun steun voor de belastingvoorstellen van het kabinet. Aan de andere kant wil oppositiepartij PRO juist voorkomen dat de stikstofaanpak wordt afgezwakt.

Daarmee dreigt het stikstofdossier onderdeel te worden van een bredere politieke onderhandeling. Voor premier Rob Jetten en zijn kabinet is het vinden van voldoende parlementaire steun minstens zo belangrijk als het overtuigen van de boerenorganisaties.

Van Essen heeft herhaaldelijk benadrukt dat hij openstaat voor verbeteringen, maar dat de gesprekken met Landbouw Alliantie, LTO en NAJK volgens hem geen onderhandelingen zijn. De afgelopen dagen is wel duidelijk geworden dat de minister niet om de bezwaren van de landbouwsector heen kan.

Minder stikstof, maar wanneer weer vergunningen?

Een belangrijk discussiepunt is de volgorde waarin de maatregelen worden ingevoerd. Boeren krijgen te maken met nieuwe verplichtingen om hun uitstoot terug te dringen, maar willen tegelijkertijd zekerheid dat zij weer vergunningen kunnen krijgen.

LTO en NAJK dringen daarom aan op concrete toezeggingen en harde termijnen. Ook willen zij dat projecten met een geringe stikstofuitstoot sneller worden vrijgesteld van de vergunningplicht.

Zonder juridisch houdbare oplossingen bestaat het risico dat boeren grote investeringen moeten doen, terwijl de beloofde ruimte om te ondernemen voorlopig uitblijft.

Vandaag duidelijkheid?

Van Essen staat daarmee voor een lastige keuze. Vasthouden aan zijn oorspronkelijke voorstellen kan de verhouding met de landbouwsector verder onder druk zetten. Vergaande concessies kunnen juist de politieke steun aan de andere kant van het spectrum in gevaar brengen.

Bovendien moet het uiteindelijke pakket niet alleen politiek haalbaar zijn, maar ook juridisch standhouden. De stikstofmaatregelen moeten voldoende effect hebben om natuurherstel en nieuwe vergunningverlening mogelijk te maken.

Of Van Essen vandaag daadwerkelijk met een uitgewerkt pakket komt, is nog onzeker. De gesprekken met boerenorganisaties en politieke partijen zijn vooralsnog niet afgerond.