Volgens de voorlopige uitslag wil ongeveer 76 procent van de kiezers dat Alberta onderdeel blijft van Canada. Slechts 24 procent steunt de weg naar onafhankelijkheid. Daarmee lijkt een vervolgtraject richting afscheiding voorlopig van de baan. De definitieve uitslag wordt donderdag verwacht.

Alberta is een van de rijkste provincies van Canada, vooral dankzij de omvangrijke olie- en gasindustrie. Veel inwoners vinden dat de provincie via belastingen en andere financiële afdrachten onevenredig veel bijdraagt aan de rest van het land. Tegelijkertijd ervaren zij de federale regelgeving, onder meer op het gebied van energie en milieu, als een belemmering voor de eigen economie.

De onafhankelijkheidsbeweging heeft de afgelopen jaren steeds meer aanhang gekregen. Premier Danielle Smith, die zelf tegen afscheiding is, besloot in een parallel met Brexit onder politieke druk een referendum te organiseren. Naast onafhankelijkheid konden inwoners zich uitspreken over negen andere onderwerpen, waaronder immigratie, sociale voorzieningen en de bevoegdheden van de provinciale overheid.

Boeren zagen voordelen in onafhankelijkheid

De discussie leeft nadrukkelijk in de landbouwsector. Alberta is een belangrijke Canadese producent van graan, rundvlees en andere landbouwproducten. Voorstanders van onafhankelijkheid stellen dat boeren en veehouders beter af zouden zijn wanneer de provincie zelf het landbouwbeleid en de internationale handelsbetrekkingen bepaalt.

De separatistische organisatie Alberta Prosperity Project (APP) heeft daarvoor een speciaal informatieboekje voor boeren en veehouders uitgebracht. Volgens de organisatie zou onafhankelijkheid meer ruimte bieden voor investeringen in landbouwonderzoek, infrastructuur en exportverbindingen.

Ook wil de beweging meer concurrentie en capaciteit op het spoor, zodat landbouwproducten gemakkelijker buitenlandse markten kunnen bereiken. Een zelfstandig Alberta zou bovendien eigen handelsverdragen kunnen sluiten om importheffingen op landbouwproducten te beperken.

Een onafhankelijk Alberta zou opnieuw afspraken moeten maken over de toegang tot buitenlandse markten, handelsroutes door andere Canadese provincies en bestaande handelsverdragen. Juist voor de exportgerichte landbouw kunnen dergelijke onderhandelingen grote gevolgen hebben. En het Verenigd Koninkrijk laat zien dat het niet zo gemakkelijk is.

Discussie nog niet voorbij

Hoewel de separatisten een duidelijke nederlaag hebben geleden, zien zij de uitslag niet als het einde van hun beweging. Het feit dat onafhankelijkheid inmiddels onderwerp is geworden van een provinciaal referendum, beschouwen zij als een belangrijke doorbraak.

Bovendien blijkt uit de stemming over andere onderwerpen dat veel inwoners wel degelijk meer zeggenschap voor Alberta willen. Voorstellen om de provinciale invloed op immigratie te vergroten kregen volgens de eerste tellingen bijvoorbeeld een meerderheid.

De Canadese premier Mark Carney kan de uitslag daarmee als een overwinning voor de nationale eenheid beschouwen. Tegelijkertijd blijft voor Ottawa de uitdaging bestaan om tegemoet te komen aan de economische en politieke onvrede in Alberta. Vooral de verdeling van inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen en de invloed van de federale overheid blijven gevoelige onderwerpen.