Volgens de voorlopige uitslag wil ongeveer 76 procent van de kiezers dat Alberta onderdeel blijft van Canada. Slechts 24 procent steunt de weg naar onafhankelijkheid. Daarmee lijkt een vervolgtraject richting afscheiding voorlopig van de baan. De definitieve uitslag wordt donderdag verwacht.

Alberta is een van de rijkste provincies van Canada, vooral dankzij de omvangrijke olie- en gasindustrie. Veel inwoners vinden dat de provincie via belastingen en andere financiële afdrachten onevenredig veel bijdraagt aan de rest van het land. Tegelijkertijd ervaren zij de federale regelgeving, onder meer op het gebied van energie en milieu, als een belemmering voor de eigen economie.

De onafhankelijkheidsbeweging heeft de afgelopen jaren steeds meer aanhang gekregen. Premier Danielle Smith, die zelf tegen afscheiding is, besloot in een parallel met Brexit onder politieke druk een referendum te organiseren. Naast onafhankelijkheid konden inwoners zich uitspreken over negen andere onderwerpen, waaronder immigratie, sociale voorzieningen en de bevoegdheden van de provinciale overheid.

Boeren zagen voordelen in onafhankelijkheid

De discussie leeft nadrukkelijk in de landbouwsector. Alberta is een belangrijke Canadese producent van graan, rundvlees en andere landbouwproducten. Voorstanders van onafhankelijkheid stellen dat boeren en veehouders beter af zouden zijn wanneer de provincie zelf het landbouwbeleid en de internationale handelsbetrekkingen bepaalt.

De separatistische organisatie Alberta Prosperity Project (APP) heeft daarvoor een speciaal informatieboekje voor boeren en veehouders uitgebracht. Volgens de organisatie zou onafhankelijkheid meer ruimte bieden voor investeringen in landbouwonderzoek, infrastructuur en exportverbindingen.

Ook wil de beweging meer concurrentie en capaciteit op het spoor, zodat landbouwproducten gemakkelijker buitenlandse markten kunnen bereiken. Een zelfstandig Alberta zou bovendien eigen handelsverdragen kunnen sluiten om importheffingen op landbouwproducten te beperken.

Een onafhankelijk Alberta zou opnieuw afspraken moeten maken over de toegang tot buitenlandse markten, handelsroutes door andere Canadese provincies en bestaande handelsverdragen. Juist voor de exportgerichte landbouw kunnen dergelijke onderhandelingen grote gevolgen hebben. En het Verenigd Koninkrijk laat zien dat het niet zo gemakkelijk is.

Discussie nog niet voorbij

Hoewel de separatisten een duidelijke nederlaag hebben geleden, zien zij de uitslag niet als het einde van hun beweging. Het feit dat onafhankelijkheid inmiddels onderwerp is geworden van een provinciaal referendum, beschouwen zij als een belangrijke doorbraak.

Bovendien blijkt uit de stemming over andere onderwerpen dat veel inwoners wel degelijk meer zeggenschap voor Alberta willen. Voorstellen om de provinciale invloed op immigratie te vergroten kregen volgens de eerste tellingen bijvoorbeeld een meerderheid.

De Canadese premier Mark Carney kan de uitslag daarmee als een overwinning voor de nationale eenheid beschouwen. Tegelijkertijd blijft voor Ottawa de uitdaging bestaan om tegemoet te komen aan de economische en politieke onvrede in Alberta. Vooral de verdeling van inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen en de invloed van de federale overheid blijven gevoelige onderwerpen.

De uitbreiding is nodig om het vliegveld geschikt te maken voor het stationeren van F-35-gevechtsvliegtuigen. De betrokken ondernemers zullen dus moeten uitwijken naar elders.

De eigenaren van de 4 agrarische woningen en 6 andere bedrijven zijn inmiddels persoonlijk geïnformeerd. Staatssecretaris Derk Boswijk beseft dat dit grote gevolgen voor hen heeft. "Met het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie creëren we de noodzakelijke ruimte voor de groei van Defensie. In een dichtbevolkt land heeft dat enorme impact op de samenleving. Onze keuzes zijn het resultaat van een zorgvuldige afweging tussen militaire noodzaak en belangen van de omgeving. De mensen, bedrijven en organisaties die getroffen worden, gaan we zo goed mogelijk begeleiden. We kunnen namelijk alleen bouwen aan een sterke defensie als we ook oog houden voor onze omgeving."

De uitbreiding heeft niets te maken met Lelystad Airport. Die luchthaven heeft nog steeds geen natuurvergunning en het is, volgens de betrokken gemeentes, maar zeer de vraag of die vergunning er ooit gaat komen.

Een jaar geleden gingen buurtgenoten al eens buurten in Leeuwarden om zich voor te bereiden op de herrie.

Veertig Europese landbouw- en coöperatieorganisaties hebben tijdens het 12de Congres van Europese Landbouwers in Stockholm een gezamenlijke verklaring ondertekend. Daarin waarschuwen zij tegen verdere bezuinigingen op het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en pleiten zij voor sterker beleid.

Volgens de organisaties zet Europa zijn voedselproductie, concurrentiekracht en strategische autonomie op het spel als het landbouwbudget verder wordt uitgehold. Zij noemen de mogelijke afbraak van het GLB een historische fout die nog voorkomen kan worden. De boerenorganisaties eisen niet alleen behoud van het budget, maar ook minder regeldruk.

LTO Nederland heeft de verklaring medeondertekend.

Minder regeldruk, Canada als voorbeeld

In Canada, waar door de handelsoorlog met de VS de nood aan de man is, heeft men ondertussen door dat het verlagen van de regeldruk goed is voor de economie. Canada voert momenteel een grootschalige hervorming door om de regeldruk voor burgers en bedrijven fors te verminderen. De federale overheid heeft in oktober 2026 de wet Cutting Red Tape for all Canadians Act (Bill S-7) ingediend. Hiermee worden 31 wetten over 11 verschillende overheidsinstanties aangepast om administratieve rompslomp, dubbele procedures en verouderde regels te schrappen.

De noodzaak hiervoor is groot: de regeldruk remde de economische groei van het land en kostte het Canadese bedrijfsleven miljarden dollars en miljoenen uren aan papierwerk